ተውሒድ

በአላህ ስም እጅግ በጣም ሩኅሩህ እጅግ በጣም አዛኝ በሆነው።

21፥108 «ያ ወደ እኔ የሚወረደው፦ *”አምላካችሁ አንድ አምላክ ብቻ ነው”* ማለትን ነው፤ ታዲያ እናንተ ፍጹም ታዛዦች ናችሁን?» *በላቸው*፡፡ قُلْ إِنَّمَا يُوحَىٰ إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَـٰهُكُمْ إِلَـٰهٌ وَاحِدٌ ۖ فَهَلْ أَنتُم مُّسْلِمُونَ

የኢሥላም አስኳል ተውሒድ ነው፤ “ተውሒድ” تَوْحِيد የሚለው ቃል “ዋሐደ” وَٰحَدَ ከሚል ሥርወ-ቃል የመጣ ሲሆን “አንድነት”oneness” ማለት ነው፤ “ዋሒድ” وَٰحِد ማለት “አንድ”one” ማለት ሲሆን “ተውሒድ” የሚለው ቃል ደግሞ የዋሒድ “መስደር” مصدر ማለትም “ግሳዊ-ስም”Verbal Noun” ነው። ተውሒድ የዋሒድ እሳቤ ነው፤ ለምሳሌ “ሙልክ” مُلْك ማለት “ንግሥና” ማለት ሲሆን መሊክ” مَلِك ማለት “ንጉሥ” ማለት ነው፤ ሙልክ የመሊክ ባሕርይ ነው፤ የንጉሥ እሳቤ ንግሥና እንደሆነ ሁሉ የአንድ እሳቤ አንድነት ነው፦
41፥6 በላቸው *«እኔ መሰላችሁ ሰው ብቻ ነኝ፡፡ አምላካችሁ አንድ አምላክ ብቻ ነው፥ ወደ እርሱም ቀጥ በሉ ምሕረትንም ለምኑት ማለት ወደ እኔ ይወረድልኛል*፡፡ ለአጋሪዎቹም ወዮላቸው፡፡ قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ يُوحَىٰ إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَـٰهُكُمْ إِلَـٰهٌ وَاحِدٌ فَاسْتَقِيمُوا إِلَيْهِ وَاسْتَغْفِرُوهُ ۗ وَوَيْلٌ لِّلْمُشْرِكِينَ
18፥110 «ወደ እኔ የሚወረድልኝ፦ *”አምላካችሁ አንድ አምላክ ብቻ ነው*፥ ቢጤያችሁ ሰው ብቻ ነኝ” ማለትን ነው፡፡ የጌታውንም መገናኘት የሚፈልግ ሰው፤ መልካም ሥራን ይሥራ፡፡ በጌታውም መገዛት አንድንም አያጋራ» *በላቸው*፡፡ قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ يُوحَىٰ إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَـٰهُكُمْ إِلَـٰهٌ وَاحِدٌ ۖ فَمَن كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا
21፥108 «ያ ወደ እኔ የሚወረደው፦ *”አምላካችሁ አንድ አምላክ ብቻ ነው”* ማለትን ነው፤ ታዲያ እናንተ ፍጹም ታዛዦች ናችሁን?» *በላቸው*፡፡ قُلْ إِنَّمَا يُوحَىٰ إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَـٰهُكُمْ إِلَـٰهٌ وَاحِدٌ ۖ فَهَلْ أَنتُم مُّسْلِمُونَ

እዚህ አንቀጽ ላይ “ታዛዦች” ለሚለው የገባው ቃል “ሙሥሊሙን” مُّسْلِمُون ሲሆን የሙሥሊም ጭብጥ ተውሒድ መሆኑን ቁልጭ አድርጎ ያሳያል፤ በተጨማሪም “አንድ” ለሚለው ቃል የገባው ቃል “ዋሒድ” وَٰحِد መሆኑ አንባቢ ልብ ይለዋል፤ በአላህ አንድነት የሚያምን ሰው “ሙዋሒድ” مُوَٰحِد ይባላል።
“ተውሒድ” በግዕዝ ሊሂቃን ዘንድ “አሐዳዊነት”Monotheism” ማለት ሲሆን “ሙዋሒድ” ደግሞ አሐዳዊ”Monotheist” ማለት ነው። አላህ አንድ አምላክ ብቻ ነው፤ በአንድ ምንነቱ ሁለት ወይም ሦስት ማንነት የለውም፤ እርሱ በምንነትም ሆነ በማንነት አንድ ነው። ወደ ነቢያት ሲያወርድ የነበረው ግህደተ-መለኮት “ላ ኢላሀ ኢልላ አና” لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنَا ማለትም “ከእኔ በቀር አምላክ የለም” የሚል ነው፦
16፥2 ከባሮቹ በሚሻው ሰው ላይ መላእክትን ከራዕይ ጋር በፈቃዱ ያወርዳል፤ አስጠንቅቁ፤ *እነሆ ከኔ በቀር ሌላ አምላክ የለም ፍሩኝም* ማለትን አሳታውቁ በማለት ያወርዳል። يُنَزِّلُ ٱلْمَلَٰٓئِكَةَ بِٱلرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِۦ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِۦٓ أَنْ أَنذِرُوٓا۟ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّآ أَنَا۠ فَٱتَّقُونِ
21፥25 ከአንተ በፊትም እነሆ *”ከእኔ ሌላ አምላክ የለምና አምልኩኝ”* በማለት ወደ እርሱ *”የምናወርድለት”* ቢኾን እንጅ ከመልክተኛ አንድንም አልላክንም፡፡ وَمَآ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍ إِلَّا نُوحِىٓ إِلَيْهِ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّآ أَنَا۠ فَٱعْبُدُونِ
20፥14 *«እኔ አላህ እኔ ነኝ ያለ እኔ አምላክ የለምና አምልከኝ*፡፡ ሶላትንም በእርሷ እኔን ለማውሳት ስገድ፡፡ إِنَّنِىٓ أَنَا ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّآ أَنَا۠ فَٱعْبُدْنِى وَأَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ لِذِكْرِىٓ

ከአንድ በላይ አምላክነትን የሚጋሩ የሆኑ ማንነቶች ቢኖሩ ኖሮ የሚናገረው፦ “ላ ኢላሀ ኢልላ ነህኑ” لَا إِلَٰهَ إِلَّا نَحْنُ ማለትም “ከእኛ በቀር አምላክ የለም” የሚል ነበር፤ ነገር ግን አላህ ሁሌም በመጀመሪያ መደብ ስለ አምላክነት የሚናገረው፦”ከእኔ በቀር አምላክ የለም” ብሎ ነው። ይህ የተውሒድ ትምህርት በአንድ ጥቅስ ላይ በጥቅሉ ማግኘት ይቻላል፦
19፥65 *እርሱ የሰማያትና የምድር በሁለቱም መካከል ላለው ሁሉ ጌታ ነውና ተገዛው፡፡ እርሱን በመገዛትም ላይ ታገስ፡፡ ለእርሱ ሞክሼን ታውቃለህን?* رَّبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا فَاعْبُدْهُ وَاصْطَبِرْ لِعِبَادَتِهِ ۚ هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِيًّا

፦ “እርሱ የሰማያትና የምድር፣ በሁለቱም መካካል ላለዉ ሁሉ “ጌታ” ነዉ” ሲል ተውሒደር-ሩቡቢያህን ያሳያል።
፦ “አምልከው፤ እርሱን በማምለክም ላይ ታገሥ” ሲል ተውሒደል-ኡሉሂያህን ያሳያል።
፦ “ለእርሱ ሞክሼን ታዉቃለህን ?” ሲል ደግሞ ተውሒደል-አሥማ ወሲፋትን ያሳያል።
ይህ እሳቤ በጥቅሉ ሲሆን ይህ የተውሒድ ተስተምህሮት በተናጥል ነጥብ በነጥብ እንመልከት፦

ነጥብ አንድ
“አር-ሩቡቢያህ”
“አር-ሩቡቢያህ” الربوبية የሚለው ቃል “ረብብ” رَبّ ማለትም “ጌታ” ለሚለው ቃል መስደር ሲሆን “ጌትነት”Lordship” ማለት ነው፤ አላህ ፍጡራንን ፈጥሮ በብቸኝነት የሚያስተናብር ነው ብሎ በጌትነቱ መነጠል ተውሒደር-ሩቡቢያህን ይባላል፦
6፥164 በላቸው «እርሱ አላህ *የሁሉ ጌታ ሲኾን ከአላህ በቀር ሌላን ጌታ* እፈልጋለሁን? قُلْ أَغَيْرَ ٱللَّهِ أَبْغِى رَبًّۭا وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَىْء
13፥16 *የሰማያትና የምድር “ጌታ” ማን ነው? በላቸው፤ አላህ ነው በል*። قُلْ مَن رَّبُّ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ قُلِ ٱللَّهُ ۚ

የዓለማቱ ጌታ አላህም፦ “እኔ ጌታችሁ ነኝ” በማለት ይናገራል፦
21፥92 ይህች አንዲት መንገድ ስትሆን በእርግጥ ሃይማኖታችሁ ናት፤ *”እኔም ጌታችሁ ነኝና አምልኩኝ”*፡፡ إِنَّ هَٰذِهِۦٓ أُمَّتُكُمْ أُمَّةًۭ وَٰحِدَةًۭ وَأَنَا۠ رَبُّكُمْ فَٱعْبُدُونِ
23፥52 ይህችም አንድ መንገድ ስትኾን ሃይማኖታችሁ ናት፡፡ *እኔም ጌታችሁ ነኝና ፍሩኝ*፡፡ وَإِنَّ هَـٰذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاتَّقُونِ

ነጥብ ሁለት
“አል-ኡሉሂያህ”
“አል-ኡሉሂያ” الالوهية የሚለው ቃል “ኢላህ” إِلَٰه ማለትም “አምላክ“ ለሚለው ቃል መስደር ሲሆን “አምልኮ“ ወይም “አምላክነት”Godhood” ይሆናል፣ ኡሉሂያህ አላህን ከፍጡራን ነጥሎ በብቸኝነት ማምለክ ነው፦
43፥84 *እርሱም ያ በሰማይ ውስጥ ሊያመልኩት የሚገባው፣ በምድርም ውስጥ ሊያመልኩት የሚገባው አምላክ ነው*፤ እርሱም ብልሀተኛው ዐዋቂው ነው። وَهُوَ الَّذِي فِي السَّمَاءِ إِلَـٰهٌ وَفِي الْأَرْضِ إِلَـٰهٌ ۚ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْعَلِيمُ
6፥3 *እርሱም ያ በሰማያትና በምድር ሊያመልኩት የሚገባው አላህ ነው*፡፡ وَهُوَ اللَّهُ فِي السَّمَاوَاتِ وَفِي الْأَرْض

አምልኮ የሚገባውም አላህ “እኔንም ብቻ አምልኩኝ” ይላል፦
29፥56 እናንተ ያመናችሁ ባሮቼ ሆይ! ምድሬ በእርግጥ ሰፊ ናት፤ ብትቸገሩ ተሰደዱ፡፡ *”እኔንም ብቻ አምልኩኝ”*፡፡ يَٰعِبَادِىَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّ أَرْضِى وَٰسِعَةٌۭ فَإِيَّٰىَ فَٱعْبُدُونِ
21፥92 ይህች አንዲት መንገድ ስትሆን በእርግጥ ሃይማኖታችሁ ናት፤ *”እኔም ጌታችሁ ነኝና አምልኩኝ”*፡፡ إِنَّ هَٰذِهِۦٓ أُمَّتُكُمْ أُمَّةًۭ وَٰحِدَةًۭ وَأَنَا۠ رَبُّكُمْ فَٱعْبُدُونِ
21፥25 ከአንተ በፊትም እነሆ *”ከእኔ ሌላ አምላክ የለምና አምልኩኝ”* በማለት ወደ እርሱ *”የምናወርድለት”* ቢኾን እንጅ ከመልክተኛ አንድንም አልላክንም፡፡ وَمَآ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍ إِلَّا نُوحِىٓ إِلَيْهِ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّآ أَنَا۠ فَٱعْبُدُونِ

ነጥብ ሦስት
“አል-አሥማ ወስሲፋት”
“አል-አሥማእ ወስሲፋት” أسماء وصفاة ማለት “ስሞችና ባሕርያት” ማለት ሲሆን የአላህን ስሞችና ባሕርያት ከፍጡራን ስምና ባሕርይ ጋር ሳያመሳስሉ፣ ሳያጣምሙ፣ ሳያስተባብሉ መቀበል ነው። አላህ ከፍጡራኑ ጋር የማይመሳሰል “አሥማኡል ሑሥና” الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ ማለትም “መልካም ስሞች” አሉት፦
7፥180 *ለአላህም “መልካም ስሞች” አሉት፤ ስትጸልዩ በርሷም ጥሩት*። وَلِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ فَادْعُوهُ بِهَا
17፥110 «አላህን ጥሩ፤ ወይም አልረሕማንን ጥሩ፤ ከሁለቱ ማንኛውንም ብትጠሩ መልካም ነው፡፡ *ለእርሱ መልካም ስሞች አሉትና»* በላቸው፡፡ قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَـٰنَ ۖ أَيًّا مَّا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى
20፥8 አላህ ከእርሱ ሌላ አምላክ የለም፡፡ *ለእርሱ መልካሞች የኾኑ ስሞች አሉት*፡፡ اللَّهُ لَا إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ لَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ
59፥24 እርሱ አላህ ፈጣሪው ከኢምንት አስገኚው፣ ቅርጽን አሳማሪው ነው፡፡ *ለእርሱ መልካሞች ስሞች አሉት*፡፡ هُوَ اللَّهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ ۖ لَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ

አላህ ዛቱን የሚገልጡት ባሕርያት አሉት፤ እነዚህ ባሕርያት የተሰየሙበት 99 ስሞቹ በቁርአን ተገልፀዋል፤ እነዚህ ስሞች ሰዎች ያወጡለት ሳይሆኑ አላህ እራሱ በተከበረ ቃሉ የተናገራቸው ናቸው፤ አላህ ባሕርያቱ ምን ምን እንደሆኑ ነግሮናል፤ አንድ ነው፣ አይሞትም፣ አይተኛም፣ አይደክምም፣ ሰው አይደለም። ነገር ግን በተቃራኒው ሶስት ማንነት አለው፣ ይሞታል፣ ይተኛል፣ ይደክማል፣ ሰው ነው ይበላል ይጠጣል ማለት ለእርሱ የነውርና የጎደሎ ባህርይ ነው፤ የሰማያትና ምድር ጌታ፣ የዙፋኑ ጌታ፣ የማሸነፍ ጌታ “ከሚሉት” ነገር ሁሉ ጠራ፦
43:82 *የሰማያትና ምድር ጌታ የዙፋኑ ጌታ ከሚሉት ነገር ሁሉ ጠራ*። سُبْحَانَ رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ
21:22 የዐርሹ ጌታ አላህም *ከሚሉት ሁሉ ጠራ*። فَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ
6:100 *ጥራት የተገባው ከሚሉት ነገር የላቀ ነው*። سُبْحَانَهُ وَتَعَالَىٰ عَمَّا يَصِفُونَ
23:91 *አላህ ከሚመጥኑት ሁሉ ጠራ*። سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ
37፥180 የማሸነፍ ጌታ የሆነው ጌታህ *ከሚሉት ሁሉ ጠራ*። سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ

“ከሚሉት” ተብሎ የተቀመጠው ቃል “የሲፉነ” يَصِفُونَ ማለት “ባህርይ ካደረጉለት”they attribute him” ማለት ሲሆን አምላካችን አላህ ባህርይ ካደረጉለት ነገር ሁሉ የጠራ ነው።
በተጨማሪም ይህ የተውሒድ እሳቤ በሐዲስ ይገኛል፦
ኢማም ቡኻሪይ መጽሐፍ 97 ሐዲስ 2
“ኢብኑ አባስ እንዳስተላለፈው ነቢዩ”ﷺ” ሙአዝን ወደ የመን በላኩ ጊዜ እንዲህ አሉ፦ *”ከመጽሐፍ ባለቤቶች የሆኑ ሕዝቦች ታገኛለህ፡፡ በቅድሚያ አላህን አንድ ነው እንዲሉ ትጠራቸዋለህ”* ። مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ لَمَّا بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مُعَاذًا نَحْوَ الْيَمَنِ قَالَ لَهُ ‏ “‏ إِنَّكَ تَقْدَمُ عَلَى قَوْمٍ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ فَلْيَكُنْ أَوَّلَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَى أَنْ يُوَحِّدُوا اللَّهَ تَعَالَى

“ዩወሐዱ” يُوَحِّدُوا የሚመለው ቃል “አል ሙዳሪ” المضارع ማለትም “የአሁኑ ጊዜ ግስ” ሲሆን ሲሆን “ተውሒድ” የሚለው ቃል ከዚህ ተመዞ የሚወጣ መስደር ነው፡፡
ነገር ግን ሥላሴ የሚለው ቃል ብቻ ሳይሆን ቃሉ የወከለው እሳቤ ባይብል ላይ የለም። “ሥላሴ” የሚለው ቃል “ሠለሰ” ከሚል ስርወ-ቃል የተገኘ ሲሆን “ሦስትነት”threeness” ማለት ነው፤ “ሥሉስ” ማለትም “ሥስት”three” ማለት ሲሆን ሥላሴ ደግሞ የሥሉስ ግሳዊ-ስም ነው፤ እግዚአብሔር ሦስት አካል አለው፤ ወይም በአካል ሦስት ነው አሊያም አብ፣ ወልድ፣ መንፈስ ቅዱስ አንድም አምላክ ናቸው የሚል እሳቤ በባይብል ላይ ሽታው የለም። ከዚያ በተቃራኒው እግዚአብሔር እኔ የሚል አንድ ማንነት ነው፣ አብ ብቻውን አንድ እና አንድ አምላክ ብቻ ነው፦
ዘዳግም 6፥4 እስራኤል ሆይ ስማ! *አምላካችን እግዚአብሔር አንድ እግዚአብሔር ነው*።
ማርቆስ 12፥29 ኢየሱስም መልሶ እንዲህ አለው፦ ከትእዛዛቱ ሁሉ ፊተኛይቱ፦ እስራኤል ሆይ ስማ! *ጌታ አምላካችን አንድ ጌታ ነው*።
1 ቆሮንቶስ 8፥4 *ከአንዱም በቀር ማንም አምላክ እንደሌለ እናውቃለን*።
1 ቆሮንቶስ 8፥6 ለእኛስ ነገር ሁሉ ከእርሱ የሆነ እኛም ለእርሱ የሆንን *አንድ አምላክ አብ አለን*፥

አላህ ከሽርክ ጠብቆ በተውሒድ ያጽናን! አሚን።

✍ከወንድም ወሒድ ዑመር
https://t.me/Wahidcom

ወሰላሙ አለይኩም

Advertisements

ዐቂዳህ

በአላህ ስም እጅግ በጣም ሩኅሩህ እጅግ በጣም አዛኝ በሆነው፡፡

47፥19 *እነሆ ከአላህ ሌላ አምላክ አለመኖሩንም ዕወቅ*፡፡ فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَـٰهَ إِلَّا اللَّه

“ዲን” دِين ማለት “ሃይማኖት” “ፍትሕ” “ፍርድ” “ሕግ” “መርሕ”Doctrine” ማለት ነው፤ ዲን በግሪክ “ዶግማ” δόγμα ይባላል፤ ስለዚህ ዲን የእምነት መርሕ እና የሥነ-ምግባር እሴት ነው። ዲኑል ኢሥላም ነቢያትን ወንድማማች ያደረገ ዐቂዳህ ነው፦
ኢማም ቡኻርይ መጽሐፍ 60, ሐዲስ 113
አቢ ሁረይራህ እንደተረከው፦ “የአላህ መልእክተኛም”ﷺ” እንዲህ አሉ፦ *”ከሰዎች ሁሉ ይልቅ ለዒሣ የመርየም ልጅ በዚህ ዓለም በመጨረሻይቱ ዓለም ቅርብ ነኝ። ነቢያት ወንድማማቾች ናቸው፤ እናቶቻቸው ይለያያሉ፤ ነገር ግን ሃይማኖታቸው አንድ ነው”*። عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ أَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ، وَالأَنْبِيَاءُ إِخْوَةٌ لِعَلاَّتٍ، أُمَّهَاتُهُمْ شَتَّى، وَدِينُهُمْ وَاحِدٌ ‏

“እናቶቻቸው ይለያያሉ” ማለት በተላኩበት ዘመን ያለውን “ሸሪዓህ” እንደየ ማኅበረሰቡ የእድገት እና የአስተሳሰብ ደረጃ ይለያያል ማለት ነው። “ዲን” ደግሞ ሦስት ደረጃ አሉት፤ እነርሱም፦
1. “ኢሥላም” إِسْلَٰم ፣
2. “ኢማን” إِيمَٰن
3. “ኢሕሣን” إِحْسَٰن ናቸው።
“ኢማን” إِيمَٰن ማለት “እምነት” ማለት ሲሆን በግል እና በዕውቀት እንደገባህ እና እንደተረዳከው የሚያድግ አሊያ የሚቀንስ ነው። ዲን ግን ከኢማን የሚለየው በተቋም ሕግ እና አንቀጸ-እምነት የያዘ ሥርወ-እምነት ነው።
ኢማን በልብ የምናምነው፣ በምላስ የምንመሰክረው እና በድርጊት የምንገልፀው ነው፤ ኢማንን በልብ ስንቋጥር “ዐቂዳህ” ይባላል። “ዐቂዳህ” عقيدة‎ የሚለው ቃል “ዐቀደ” عَقَدَ ማለትም “ቋጠረ” ወይንም “ዐቅድ” عَقد ማለትም “መቋጠር” ከሚል ቃል የተመዘዘ ነው፤ ለምሳሌ “የተቋጠሩ” ለሚለው ቃል “ዑቀድ” عُقَد ሲሆን ይህ ቃል “ዐቀደ” عَقَدَ ከሚለው ቃል የረባ ነው፦
113፥4 *“በየተቋጠሩ”* ክሮች ላይ ተፊዎች ከኾኑት ደጋሚ ሴቶችም ክፋት፡፡ وَمِن شَرِّ ٱلنَّفَّٰثَٰتِ فِى ٱلْعُقَدِ

ስለዚህ “ዐቂዳህ” ማለት አንድን ነገር በደንብ መቋጠር ወይም እንዳይላላ ማጥበቅ ማለት ነው፤ ለምሳሌ የጋብቻ ቃል-ኪዳን “ዑቅደቱ-ኒካህ” ተብሎ ይጠራል፤ “ላ-ኢላሀ ኢለሏህ” እምነትም በአንድ ሙስሊም ልብ ውስጥ በጠነከረ መልኩ መያዝ ስላለበት “ከሊመቱል-ዐቂዳህ” ተብሎ ይጠራል፤ አንድ ሰው እኔን፦ “ዐቂዳህ ምንድነው? ብሎ ቢጠይቀኝ፤ ትርጉሙ፦ “በልብህ አምነህ የያዝከውና የቋጠርከው ምንድነው? ማለቱ ነው፤ አንድ አማኝ በልቡ ቋጥሮ ያስቀመጠው ዕውቀት “ኢማን” ይባላል።
የኢማን ትልቁ ቅርንጫፍ ከሊመቱል-ዐቂዳህ የሆነው “ላ ኢላሃ ኢለሏህ” ማለት ነው፦
ኢማም ሙሥሊም መጽሐፍ 1, ሐዲስ 60
አቢ ሁረይራህ እንደተረከው፦ “የአላህ መልእክተኛም”ﷺ” እንዲህ አሉ፦ *”ኢማን ከሰባ ወይም ከስልሳ በላይ ቅርንጫፎች አሉት፤ ትልቁ ቅርንጫፍ “ላ ኢላሃ ኢለሏህ” ማለት ነው፤ ትንሹ ደግሞ ከመንገድ ላይ እንቅፋት ማስወገድ ነው። ሐያእ የኢማን ቅርንጫፍ ነው”*። عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ الإِيمَانُ بِضْعٌ وَسَبْعُونَ أَوْ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً فَأَفْضَلُهَا قَوْلُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَدْنَاهَا إِمَاطَةُ الأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنَ الإِيمَانِ ‏”‏ ‏.‏

“ላ ኢላሃ ኢለ ሏህ” لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ ማለት “ከአሏህ በቀር ሌላ አምላክ የለም” ማለት ነው፣ ከአላህ በስተቀር በእውነት የሚመለክ አምላክ የለም ብሎ በጣዖትም የሚክድ እና በአላህ የሚያምን ሰው ለእርሷ መበጠስ የሌላትን ጠንካራ ዘለበት በእርግጥ ጨበጠ፦
2፥256 *በጣዖትም የሚክድ እና በአላህ የሚያምን ሰው ለርሷ መበጠስ የሌላትን ጠንካራ ዘለበት በእርግጥ ጨበጠ*፡፡ አላህም ሰሚ ዐዋቂ ነው፡፡ فَمَن يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِن بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىٰ لَا انفِصَامَ لَهَا ۗ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
31፥22 *እርሱ መልካም ሠሪ ሆኖ ፊቱን ወደ አላህ የሚሰጥም ሰው ጠንካራን ዘለበት በእርግጥ ጨበጠ*፡፡ የነገሩም ሁሉ ፍጻሜ ወደ አላህ ነው፡፡ وَمَن يُسْلِمْ وَجْهَهُ إِلَى اللَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىٰ ۗ وَإِلَى اللَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُور

“የሰጠ” ለሚለው ቃል የገባው “ዩሥሊም” يُسْلِمْ ሲሆን “ሙሥሊም” مُسْلِم እና “ኢሥላም” إِسْلَٰم የሚሉት ቃላት ከረባበት “አሥለመ” أَسْلَمَ ማለትም “ታዘዘ”፣ “ተገዛ”፣ ” አመለከ” “ሁሉ ነገሩን ሰጠ” ከሚል የመጣ መሆኑ አንባቢ ልብ ይለዋል። ሰው ሢሠልም ጠንካራን ዘለበት ይጨብጣል፤ ይህም በጣዖት መካድ እና በአላህ ማመን ነው፤ የኢሥላም አስኳሉ ተህሊል ነው፤ “ተህሊል” تهليل‎ ማለት “ላ ኢላሀ ኢለሏህ” لَا إِلَـٰهَ إِلَّا الله ማለት ነው፤ የዕውቀትን መጀመሪያም “ላ ኢላሀ ኢለሏህን” ማወቅ ነው፤ ይህንን የሚያውቁ ኾነው በእውነት የመሰከሩት እድለኛ ናቸው፦
47፥19 *እነሆ ከአላህ ሌላ አምላክ አለመኖሩንም ዕወቅ*፡፡ فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَـٰهَ إِلَّا اللَّه
43፥86* እነዚያም ከአላህ ሌላ የሚግገዟቸው እነርሱ የሚያውቁ ኾነው በእውነት ከመሰከሩት በስተቀር* ምልጃን አይችሉም፡፡ وَلَا يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِهِ الشَّفَاعَةَ إِلَّا مَن شَهِدَ بِالْحَقِّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

“ላ ኢላሀ ኢለሏህ” ዕወቁ በተባሉ ጊዜ የሚኮሩ ዕጣ ፋንታቸው ጀሃነም ነው፦
37፥35 እነርሱ *”ከአላህ ሌላ አምላክ የለም”* በተባሉ ጊዜ ይኮሩ ነበሩ፡፡ إِنَّهُمْ كَانُوٓا۟ إِذَا قِيلَ لَهُمْ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا ٱللَّهُ يَسْتَكْبِرُونَ

ከሊመቱል-ዐቂዳህ “የመጠበቂያዋ ቃል” ስትሆን እርሷን አስይዙ ተብለናል፦
48፥24 *“መጠበቂያይቱንም ቃል አሰያዛቸው”*። በእርሷም ተገቢዎች ባለቤቶቿም ነበሩ። አላህ በነገሩ ሁሉ አዋቂ ነው። وَأَلْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوَىٰ وَكَانُوا أَحَقَّ بِهَا وَأَهْلَهَا ۚ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا

ዐቂዳን የተገነዘበ ሰው እብሪትና ትእቢት ያለበት አባይና ወላዋይ ካልሆነ በስተቀር ሚሽነሪዎች ወደዘረጉት ጽርፈት አይገባም። የዚህ መጣጥፍ አላማ እንደ እኔ ጭላንጭል ዕውቀት ያላቸው ልጆች በዚህ የኩፍር ጽርፈት ሰለባ እንዳይሆኑ የቀለም ቀንድ ከነከሱ ምሁራኖቻችን ስንክሳር ዕውቀት ይዘው ልጓም እንዲያበጁ እንዲረዳ ነው።

✍ከወንድም ወሒድ ዑመር
https://t.me/Wahidcom

ወሰላሙ አለይኩም

አወዛጋቢው ዶክትሪን

ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ የማን ባሪያ ነው?
ክርስቲያኑ፦ “የእግዚአብሔር ባሪያ ነው።
ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ እራሱ የራሱ ባሪያ ነውን?
ክርስቲያኑ፦ “ኖ! የአብ ባሪያ እንጂ የራሱ ባሪያ አይደለም።
ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ አብ ነውን?
ክርስቲያኑ፦ “አይደለም።
ሙሥሊሙ፦ “አብ ማን ነው?
ክርስቲያኑ፦ “እግዚአብሔር ነው።
ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ እግዚአብሔር ነውን?
ክርስቲያኑ፦ “አዎ! በትክክል።

ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ የማን ነቢይ ነው?
ክርስቲያኑ፦ “የእግዚአብሔር ነቢይ ነው።
ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ እራሱ የራሱ ነቢይ ነውን?
ክርስቲያኑ፦ “ኖ! የአብ ነቢይ እንጂ የራሱ ነቢይ አይደለም።
ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ አብ ነውን?
ክርስቲያኑ፦ “አይደለም።
ሙሥሊሙ፦ “አብ ማን ነው?
ክርስቲያኑ፦ “እግዚአብሔር ነው።
ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ እግዚአብሔር ነውን?
ክርስቲያኑ፦ “አዎ! በትክክል።

ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስን የላከው ማን ነው?
ክርስቲያኑ፦ “እግዚአብሔር።
ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ እራሱ በራሱ ላከው?
ክርስቲያኑ፦ “ኖ! አብ ነው የላከው እንጂ ራሱን በራሱ አላከውም።
ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ አብ ነውን?
ክርስቲያኑ፦ “አይደለም።
ሙሥሊሙ፦ “አብ ማን ነው?
ክርስቲያኑ፦ “እግዚአብሔር ነው።
ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ እግዚአብሔር ነውን?
ክርስቲያኑ፦ “አዎ! በትክክል።

ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ ሰውነቱ ፍጡር ነው?
ክርስቲያኑ፦ “አዎ!
ሙሥሊሙ፦ “ማን ፈጠረው?
ክርስቲያኑ፦ “እግዚአብሔር።
ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ እራሱ በራሱ ፈጠረው?
ክርስቲያኑ፦ “ኖ! አብ ነው የፈጠረው እንጂ ራሱ እራሱን አልፈጠረውም።
ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ አብ ነውን?
ክርስቲያኑ፦ “አይደለም።
ሙሥሊሙ፦ “አብ ማን ነው?
ክርስቲያኑ፦ “እግዚአብሔር ነው።
ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ እግዚአብሔር ነውን?
ክርስቲያኑ፦ “አዎ! በትክክል።

ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ ሲጸልይና ሲሰግድ የነበረው ወደ ማን ነው?
ክርስቲያኑ፦ “ወደ እግዚአብሔር።
ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ ሲጸልይና ሲሰግድ የነበረው ወደ ራሱ ነውን?
ክርስቲያኑ፦ “ኖ! ወደ አብ ነው ሲጸልይና ሲሰግድ የነበረው እንጂ ወደ ራሱ አይደለም።
ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ አብ ነውን?
ክርስቲያኑ፦ “አይደለም።
ሙሥሊሙ፦ “አብ ማን ነው?
ክርስቲያኑ፦ “እግዚአብሔር ነው።
ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ እግዚአብሔር ነውን?
ክርስቲያኑ፦ “አዎ! በትክክል።

ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ አምላክ አለው?
ክርስቲያኑ፦ “አዎ!
ሙሥሊሙ፦ “አምላኩ ማን ነው?
ክርስቲያኑ፦ “እግዚአብሔር!
ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ ራሱ የራሱ አምላክ ነውን?
ክርስቲያኑ፦ “ኖ! አምላኩ አብ ነው እንጂ ራሱ የራሱ አምላክ አይደለም።
ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ አብ ነውን?
ክርስቲያኑ፦ “አይደለም።
ሙሥሊሙ፦ “አብ ማን ነው?
ክርስቲያኑ፦ “እግዚአብሔር ነው።
ሙሥሊሙ፦ “ኢየሱስ እግዚአብሔር ነውን?
ክርስቲያኑ፦ “አዎ! በትክክል።

የዚህ ዶክትሪን መልስ ኅሊና ይቀበለዋልን? መልስ ለኅሊና።

✍ከወንድም ወሒድ ዑመር
https://t.me/Wahidcom

ወሰላሙ አለይኩም

ዐረቢኛ ቁርኣን

በአላህ ስም እጅግ በጣም ሩኅሩህ እጅግ በጣም አዛኝ በሆነው፡፡

39፥28 *መዛባት የሌለበት ዐረብኛ ቁርኣን ሲኾን አብራራነው*፡፡ ሊጠነቀቁ ይከጀላልና፡፡ قُرْآنًا عَرَبِيًّا غَيْرَ ذِي عِوَجٍ لَّعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ

ኢሥልምና ዱር ሙሥሊሙ ሐሩር እንዲሆን ቀን ከሌሊት ደፋ ቀና፥ ጠብ እርግፍ የሚሉት አግድም አደግ ዕውቀት ያላቸው ሚሽነሪዎች፦ “ቁርኣን ውስጥ ዐረቢኛ ያልሆኑ ባዕድ ቋንቋ ቃላት አሉ” ይላሉ፤ እኛ ደግሞ በተቃራኒው ቁርኣን ዐረቢኛ እንጂ የአዕጀሚኛ ቋንቋ ቃላት የለውም ብለን ክፉኛ እንሞግታለን፤ ጥሬውን ከብስል ምርቱን ከእንክርዳር የሚለዩ ሊሂቃን፦ “ ነገርን ከሥሩ ውኃን ከጡሩ” እንደሚሉት ኢንሻላህ ቁርኣንን ከሥሩ በማስተንተን እንጀምር። አምላካችን አላህ ቁርኣንን ዐረቢኛ አድርጎ አወረደው፤ ቁርኣን በዐረብኛ የተነገረ ፍትሕ ነው፦
43፥3 *እኛ ትገነዘቡ ዘንድ ዐረብኛ ቁርኣን አደረግነው*፡፡ إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَّعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ
12፥2 *እኛ ትገነዘቡ ዘንድ ዐረብኛ ቁርኣን ሲሆን በእርግጥ አወረድነው*፡፡ إِنَّا أَنزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَّعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ
13፥37 *እንደዚሁ በዐረብኛ የተነገረ ፍትሕ ሲኾን አወረድነው*፡፡ وَكَذَٰلِكَ أَنزَلْنَاهُ حُكْمًا عَرَبِيًّا

“ዐረቢይ” عَرَبِيّ ማለት “ዐረብኛ” ማለት ሲሆን በሥነ-ሰዋስው “ገላጭ” ነው፤ ቁርኣን ዐረቢኛ ሆኖ ነው የወረደው፤ ከዐረቢኛው ቁርኣን ውጪ ያሉት የአማርኛ፣ የእንግሊዝኛ፣ የፈረንሳይኛ፣ የስውዲንኛ መጽሐፎች ቁርኣን ሳይሆኑ የቁርኣን ትርጉም ናቸው፦
41፥3 አንቀጾቹ የተብራሩ የኾነ መጽሐፍ ነው፡፡ *ዐረብኛ ቁርኣን ሲኾን ለሚያውቁ ሕዝቦች የተብራራ ነው*፡፡ كِتَابٌ فُصِّلَتْ آيَاتُهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لِّقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
20፥113 *እንደዚሁም ዐረብኛ ቁርኣን ኾኖ አወረድነው*፡፡ አላህንም ይፈሩ ዘንድ ወይም ለእነርሱ ግሣጼን ያድስላቸው ዘንድ ከዛቻ ደጋግመን በውስጡ ገለጽን፡፡ وَكَذَٰلِكَ أَنزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا وَصَرَّفْنَا فِيهِ مِنَ الْوَعِيدِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ أَوْ يُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْرًا
39፥28 *መዛባት የሌለበት ዐረብኛ ቁርኣን ሲኾን አብራራነው*፡፡ ሊጠነቀቁ ይከጀላልና፡፡ قُرْآنًا عَرَبِيًّا غَيْرَ ذِي عِوَجٍ لَّعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ
26፥194 *ከአስጠንቃቂዎቹ ትኾን ዘንድ በልብህ ላይ አወረደው*፡፡ عَلَىٰ قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنذِرِين
26፥195 *ግልጽ በኾነ ዐረብኛ ቋንቋ*፡፡ بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُّبِينٍ

ቁርኣን የወረደው መዛባት በሌለበት ዐረብኛ ነው፤ ይህም “ሙቢን” ነው፤ “ሙቢን” مُّبِين ማለት “clear” ማለት ነው። “ሙቢን” የሚለው ቃል “ግልጽ ከሓዲ” “ግልጽ ጠላት” “ግልጽ እባብ” “ግልጽ አስጠንቃቂ” “ግልጽ ብርሃን” “ግልጽ ስልጣን” በሚል መጥቷል፦
43፥15 ከባሮቹም ለእርሱ ቁራጭን አደረጉለት፡፡ ሰው በእርግጥ *”ግልጽ”* ከሓዲ ነው፡፡ وَجَعَلُوا لَهُ مِنْ عِبَادِهِ جُزْءًا ۚ إِنَّ الْإِنسَانَ لَكَفُورٌ مُّبِينٌ
43፥62 ሰይጣንም አያግዳችሁ፡፡ እርሱ ለእናንተ *”ግልጽ”* ጠላት ነውና፡፡ وَلَا يَصُدَّنَّكُمُ الشَّيْطَانُ ۖ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ
7፥107 በትሩንም ጣለ፡፡ እርስዋም ወዲያውኑ *”ግልጽ”* እባብ ኾነች፡፡ فَأَلْقَىٰ عَصَاهُ فَإِذَا هِيَ ثُعْبَانٌ مُّبِينٌ
22፥49 «እናንተ ሰዎች ሆይ! እኔ ለእናንተ *”ግልጽ”* አስጠንቃቂ ብቻ ነኝ» በላቸው፡፡ قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا أَنَا لَكُمْ نَذِيرٌ مُّبِينٌ
11፥96 ሙሳንም በተዓምራታችንና *”በግልጽ”* ብርሃን በእርግጥ ላክነው፡፡ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَىٰ بِآيَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُّبِينٍ
4፥153 ሙሳንም *”ግልጽ”* ስልጣንን ሰጠነው፡፡ وَآتَيْنَا مُوسَىٰ سُلْطَانًا مُّبِينًا

“ግልጽ” የሚለውን ቃል “ንጹህ” እያልን ከተረጎምነው “ንጹህ ከሓዲ” “ንጹህ ጠላት” “ንጹህ እባብ” “ንጹህ አስጠንቃቂ” “ንጹህ ብርሃን” “ንጹህ ስልጣን” ትርጉም አይሰጥም። “ንጹህ” ለሚለቅ ቃል ቁርኣኑ ያስቀመጠው “ጠሁር” طَهُور ነው፦
25፥48 እርሱም ያ ነፋሶችን አብሳሪዎች ሲኾኑ ከዝናሙ በስተፊት የላከ ነው፡፡ ከሰማይም *”ንጹህ”* ውሃን አወረድን፡፡ وَهُوَ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ ۚ وَأَنزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً طَهُورًا

ጌታችን አላህ ቁርኣንን በነቢያችን”ﷺ” ጊዜ በወቅቱ በነበረውን “ግልጽ” ዐረቢኛ ነው ያወረደው፤ በሌላ ቋንቋ ሙዳየ-ቃላት በወቅቱ አላወረደም፦
26፥198 *ከአዕጀሞች ባንዱ ላይ ባወረድነውም ኖሮ*፤ وَلَوْ نَزَّلْنَاهُ عَلَىٰ بَعْضِ الْأَعْجَمِينَ
26፥199 *በእነርሱ ላይ ባነበበውም በእርሱ አማኞች አይኾኑም ነበር*፡፡ فَقَرَأَهُ عَلَيْهِم مَّا كَانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ
41፥44 *በአዕጀምኛ የኾነ ቁርኣን ባደረግነው ኖሮ አንቀጾቹ «በምናውቀው ቋንቋ አይብራሩም ኖሯልን? ቁርኣኑ አዕጀምኛና መልክተኛው ዐረባዊ ይኾናልን?» ባሉ ነበር”*፤ እርሱ ለእነዚያ ለአመኑት መምሪያና መፈወሻ ነው፡፡ እነዚያም የማያምኑት በጆሮዎቻቸው ውስጥ ድንቁርና ነው፤ አይሰሙትም፡፡ እነርሱም በእነርሱ ላይ እውርነት ነው፡፡ እነዚያ ከሩቅ ስፍራ እንደሚጥጠሩ ናቸው፡፡ وَلَوْ جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا أَعْجَمِيًّا لَّقَالُوا لَوْلَا فُصِّلَتْ آيَاتُهُ ۖ أَأَعْجَمِيٌّ وَعَرَبِيٌّ ۗ قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدًى وَشِفَاءٌ ۖ وَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ فِي آذَانِهِمْ وَقْرٌ وَهُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى ۚ أُولَـٰئِكَ يُنَادَوْنَ مِن مَّكَانٍ بَعِيدٍ
16፥103 እነርሱም፦ *«እርሱን ቁርኣንን የሚያስተምረው ሰው ብቻ ነው» ማለታቸውን በእርግጥ እናውቃለን፡፡ የዚያ ወደ እርሱ የሚያስጠጉበት ሰው ቋንቋ “አዕጀም” ነው፡፡ ይህ ቁርአን ግን ግልጽ ዐረብኛ ቋንቋ ነው*፡፡ وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّمَا يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ ۗ لِّسَانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِيٌّ وَهَـٰذَا لِسَانٌ عَرَبِيٌّ مُّبِينٌ

ነቢያችን”ﷺ” ሥርወ-ዘውጋቸው “ዐረቢኛ” ነው፤ እርሳቸውም ዐረባዊ ስለሆነ ቁርኣኑም ዐረቢኛ ነው፤ እርሳቸውም ሆነ ቁርኣን “አዕጀሚይ” አይደሉም፤ “አዕጀሚይ” أَعْجَمِىّ ማለት “ባዕድ”foreign” ማለት ነው። ነቢያችን”ﷺ” ባዕድ የሆነ ነቢይ ቢሆኑ ኖሮ ዐረቦች ለማመን ይቸገሩ ነበር፤ ነቢዩን”ﷺ” ዐረባዊ ቁርኣንን አዕጀሚኛ ቢሆን ኖሮ “በምናውቀው ቋንቋ አይብራሩም ኖሯልን? ቁርኣኑ አዕጀምኛና መልክተኛው ዐረባዊ ይኾናልን?” ባሉ ነበር፤ ነገር ግን ይህ ቁርኣን ግልጽ ዐረቢኛ ነው። ቁሬሾች ለነቢያችን”ﷺ” ቁርኣንን አስተማረው የሚሉት ዕብራዊ፣ ፋርሳዊ፣ ሮማናዊ ወዘተ ነው፤ እነርሱም፦ ” ይህ ቁርኣን እርሱ (ነቢያችንን) የቀጠፈው፥ በእርሱም ላይ ሌሎች ሕዝቦች ያገዙት የኾነ ውሸት እንጂ ሌላ አይደለም” አሉ፤ ጭራሽ ስለ ትንሳኤ እሳቤ የሚናገረውን አንቀጽ፦ “የመጀመሪያዎቹ ሰዎች ተረቶች ናት፡፡ አስጻፋት፡፡ እርሷም በእርሱ ላይ ጧትና ማታ ትነበብለታለች” አሉ፤ አምላካችን አላህም፦ “ያ በሰማያትና በምድር ውስጥ ያለን ምስጢር የሚያውቀው አወረደው” በላቸው በማለት ምላሽ ሰጠ፦
25፥4 *እነዚያም የካዱት ይህ ቁርኣን እርሱ የቀጠፈው፥ በእርሱም ላይ ሌሎች ሕዝቦች ያገዙት የኾነ ውሸት እንጂ ሌላ አይደለም አሉ*፡፡ በእርግጥም በደልንና እብለትን ሠሩ፡፡ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَـٰذَا إِلَّا إِفْكٌ افْتَرَاهُ وَأَعَانَهُ عَلَيْهِ قَوْمٌ آخَرُونَ ۖ فَقَدْ جَاءُوا ظُلْمًا وَزُورًا
25፥5 *አሉም «የመጀመሪያዎቹ ሰዎች ተረቶች ናት፡፡ አስጻፋት፡፡ እርሷም በእርሱ ላይ ጧትና ማታ ትነበብለታለች*፡፡» وَقَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ اكْتَتَبَهَا فَهِيَ تُمْلَىٰ عَلَيْهِ بُكْرَةً وَأَصِيلًا
25፥6 *«ያ በሰማያትና በምድር ውስጥ ያለን ምስጢር የሚያውቀው አወረደው፡፡ እርሱ መሓሪ አዛኝ ነውና» በላቸው*፡፡ قُلْ أَنزَلَهُ الَّذِي يَعْلَمُ السِّرَّ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۚ إِنَّهُ كَانَ غَفُورًا رَّحِيمًا

ግን ይህ ቁርኣን ባዕድ ቋንቋ የለበትም። በዚህ ጊዜ ነው ሚሽነሪዎች፦ “ቁርኣን ውስጥ ዐረቢኛ ያልሆኑ ባዕድ የሆኑ ሙዳያ-ቃላት ጀሃነም፣ አደም፣ ኢብራሂም፣ መርየም፣ ሙሳ ወዘተ ቃላት አሉ” ብለው ይሞግታሉ፤ እነዚህ ቃላት ቁርኣን ከመውረዱ፥ ነቢያችን”ﷺ” ነቢይ ከመሆናቸው በፊት ዐረቢኛ ውስጥ ገብተው ዐረቢኛ የሆኑ ቃላት ናቸው። ሚሽነሪዎች የሚሉት ዐረቢኛ “ያልሆኑ” ነው፤ እኛም የምንለው ደግሞ ዐረቢኛ “የሆኑ” ነው፤ በሥነ-ቋንቋ ጥናት የዐረቢኛ ቋንቋን መሠረቱ “ግንደ-ሴማዊ ቋንቋ”Central Semitic language” ነው፤ እዚህ ቤተሰብ ውስጥ ያሉት የቋንቋዎች ቃላት ተዋራራሽ ሆነው የቋንቋው ቃላት ይሆናሉ፤ ለዐረቢኛ ቋንቋ ሥረ-መሠረቱ ቅድመ-ዐረቢኛ”proto-Arabic” የሴም እንብርት የሆነው ዐረማይክ ነው። ሴማዊ ቤተሰብ ውስጥ ያሉት ዐረማይክ፣ ዐካድ፣ ዕብራይስጥ፣ ግዕዝ ወዘተ የቃላት መመሳሰል የሚታይባቸው ይህ የቃላት መወራረስ”Nativization” ነው።

በጥንት ጊዜ ቁርኣን ከመውረዱ፥ ነቢያችን”ﷺ” ነቢይ ከመሆናቸው በፊት ዐረቢኛ ውስጥ ገብተው ዐረቢኛ የሆኑ ቃላት በሥነ-ቋንቋ ጥናት “ሙዐረብ” مُعَرَّب ማለትም “ዐረቢኛ የሆኑ” ይባላሉ፤ አንድ ቃል ከዐረቢኛ ግስ መደብ እና ከዐረቢኛ ስም መደብ ሲረባ “ሙሽተቅ” مُشتَق ሲባል ነገር ግን አንድ ቃል ከዐረቢኛ ግስ መደብ እና ከዐረቢኛ ስም መደብ የማይረባ ከሆነ “ጃሚድ” جامِد ይባላል፤ ሙዐረብ ቃላት ጃሚድ ናቸው። ስለዚህ ቁርኣን በሚወርድበት እና ነቢያችን”ﷺ” ነቢይ በሆኑበት ጊዜ ከዐረቢኛ ውጪ የሆኑና ዐረቢኛ “ያልሆኑ” ቁርኣን ውስጥ የገቡ የባዕድ ቋንቋ ሙዳየ-ቃላት አንዳች የሉም ብለን በሙሉ ልብ እንናገራለን። አለ የሚል ተሟጋች ካለ የታሪክ፣ የሥነ-ቅርፅ፣ የቋንቋ እና የሰዋስው መረጃና ማስረጃ ማቅረብ ይጠበቅበታል።

ለምሳሌ ወሒድ ንጹህ አማርኛ ነው የሚናገረው ቢባል ዐረቢኛ፣ ፈረሳይኛ፣ ስውዲንኛ እና እንግሊዝኛ አልቀላቀለም ማለት ነው እንጂ ወሒድ ከመፈጠሩ ከረጅም ዓመታት በፊት አማርኛ የሆኑ ሥርና መሠረታቸው ሌላ የሆኑ የአማርኛ ቃላት አይጠቀም ማለት አይደለም። ለምሳሌ ፈረሳይኛ የነበሩ ቃላት ኦፊሴል፣ ሞኖፖል፣ ሌጋሲዮን፣ ኦፕራሲዮን፣ ቡፌ፣ ካፌ ወይም ጣሊያንኛ የነበሩ ቃላት ፓስታ፣ ማካሮኒ፣ ላዛኛ፣ ስልስ፣ አሮስቶ፣ ፋብሪካ፣ ጋዜጣ፣ ፉርኖ፣ ፍሬን፣ ፒንሳ ወዘተ አማርኛ የሆኑ ቃላት አይጠቀምም ማለት አይደለም። ከላይ ያለውን የቀርኣን ሙዐረብ በዚህ መልክና ልክ፥ ስሌትና ቀመር መረዳት ነው።

✍ከወንድም ወሒድ ዑመር
https://t.me/Wahidcom

ወሰላሙ አለይኩም

ሙት ማስነሳት

በአላህ ስም እጅግ በጣም ሩኅሩህ እጅግ በጣም አዛኝ በሆነው፡፡

46፥33 ያ ሰማያትንና ምድርን የፈጠረ፥ እነርሱንም በመፍጠሩ ያልደከመው አላህ ሙታንን ሕያው በማድረግ ላይ ቻይ መኾኑን አላስተዋሉምን? በማስነሳት ቻይ ነው፡፡ እርሱ በነገሩ ሁሉ ላይ ቻይ ነውና፡፡ أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَلَمْ يَعْيَ بِخَلْقِهِنَّ بِقَادِرٍ عَلَىٰ أَن يُحْيِيَ الْمَوْتَىٰ ۚ بَلَىٰ إِنَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

ሚሽነሪዎች ሁልጊዜ ቋ ያለ ጉፋያ ሃሳብ እንደ በቀቀን መደጋገም ይወዳሉ፤ የማይመክን ሃሳብ ይዞ ከመሞገት ይልቅ መንፈቅፈቁንና መነፋረቁን፥ መንሰክሰኩንና መንከንከኑን ተያይዘውታል፤ ጭራሽ ኢየሱስ ሙት ማስነሳቱ ለአምላክነቱ ማስረጃ አድርገው አርፈውታል።
አምላካችን እና ጌታችን አላህ ሰማያትንና ምድርን የፈጠረ፤ እነርሱንም በመፍጠሩ ያልደከመው፤ ሙታንን ሕያው በማድረግ ላይ ቻይ ነው፤ እርሱም በመጀመሪያ መደብ፦ “እኛ ሙታንን በእርግጥ ሕያው እናደርጋለን” ይለናል፦
46፥33 ያ ሰማያትንና ምድርን የፈጠረ፤ እነርሱንም በመፍጠሩ ያልደከመው አላህ ሙታንን ሕያው በማድረግ ላይ ቻይ መኾኑን አላስተዋሉምን? በማስነሳት ቻይ ነው፡፡ እርሱ በነገሩ ሁሉ ላይ ቻይ ነውና፡፡ أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَلَمْ يَعْيَ بِخَلْقِهِنَّ بِقَادِرٍ عَلَىٰ أَن يُحْيِيَ الْمَوْتَىٰ ۚ بَلَىٰ إِنَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
36፥12 *”እኛ ሙታንን በእርግጥ ሕያው እናደርጋለን”*፡፡ ያስቀደሙትንም ሥራ ፈለጎቻቸውንም እንጽፋለን፡፡ ነገሩንም ሁሉ ገላጭ መሪ በኾነ መጽሐፍ ውስጥ አጠቃለልነው፡፡ إِنَّا نَحْنُ نُحْيِي الْمَوْتَىٰ وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ۚ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُّبِينٍ

አላህ “ማኅየዊ” ማለትም “አስነሺ” “ሕይወት ሰጪ” ነው። “ትንሳኤ” ለሚለው የግስ መደብ የገባው ቃል “አቃመ” أَقَامَ “አሕያ” أَحْيَا “በዐሰ” بَعَثَ ነው። ይህንን ቃል ይዘን ወደ ባይብል ከገባን በባይብል ሙት አስነሺ የተባለው ኢየሱስ ብቻ ሳይሆን ሐዋርያት እና ነቢያትም ጭምር ናቸው፦
ማቴዎስ 10፥8 ድውዮችን ፈውሱ፤ *”ሙታንን አስነሡ”*፤ ለምጻሞችን አንጹ፤ አጋንንትን አውጡ፤ በከንቱ ተቀበላችሁ፥ በከንቱ ስጡ። اشفُوا المَرضَى، أقِيمُوا المَوتَى، اشفُوا البُرصَ، أخرِجُوا الأرواحَ الشِّرِّيرَةَ. أخَذْتُمُ السُّلطانَ لِعَمَلِ ذَلِكَ مَجّاناً، فَأعطُوا الآخَرِينَ مَجّاناً أيضاً.

“አስነሱ” ለሚለው ቃል “አቂሙ” أقِيمُوا በሚል መጥቷል፤ ታዲያ ሐዋርያቱ አምላክ ነበሩን? ኢየሱስ የሠራውን ሥራ በእርሱ መልእክተኝነት ያመኑ ሰዎችም እርሱ ከሠራው ሥራ ይበልጥ ሊሠሩ እንደሚችሉ እራሱ ተናግሯል፦
ዮሐንስ 14፥13 እውነት እውነት እላችኋለሁ፥ በእኔ የሚያምን *”እኔ የማደርገውን ሥራ እርሱ ደግሞ ያደርጋል፤ ከዚህም የሚበልጥ ያደርጋል”*፥

በዚህ መሰረት በኢየሱስ ነብይነት ያመኑት ሃዋርያትም ኢየሱስ የሠራውን ሥራ ማለትም ሰው ከሞት ማስነሳት ሠርተውቷል፦
የሐዋርያት ሥራ 9:40 ጴጥሮስም ሁሉን ወደ ውጭ አስወጥቶ ተንበርክኮም ጸለየ፥ *”ወደ ”ሬሳውም ዘወር ብሎ። ጣቢታ ሆይ፥ ”ተነሺ” አላት። እርስዋም ዓይኖችዋን ከፈተች ጴጥሮስንም ባየች ጊዜ ተቀመጠች”*።

ብሉይ ኪዳን ላይ የነበሩት ሁለት ነቢያት ኤልያስ እና ኤልሳዕ የሁለት ሴቶችን ልጆች አስነስተዋል፦
1. ኤልያስ፦
1ኛ ነገሥት 17፥21-23 *በብላቴናውም ላይ ሦስት ጊዜ ተዘረጋበት፥ ወደ እግዚአብሔርም። አቤቱ አምላኬ ሆይ፥ የዚህ ብላቴና ነፍስ ወደ እርሱ ትመለስ ዘንድ እለምንሃለሁ ብሎ ጮኸ፤ እግዚአብሔርም “የኤልያስን ቃል ሰማ፤ የብላቴናው ነፍስ ወደ እርሱ ተመለሰች”፥ እርሱም ዳነ፤ ኤልያስም ብላቴናውን ይዞ ከሰገነቱ ወደ ቤት አወረደው፥ ኤልያስም። እነሆ፥ “ልጅሽ በሕይወት ይኖራል” ብሎ ለእናቱ ሰጣት*።

2. ኤልሳዕ፦
1ኛ ነገሥት 4፥32-34 *ኤልሳዕም ወደ ቤት በገባ ጊዜ እነሆ፥ “ሕፃኑ ሞቶ” በአልጋው ላይ ተጋድሞ ነበር። ገብቶም በሩን ከሁለቱ በኋላ ዘጋ፥ ወደ እግዚአብሔርም ጸለየ፤ መጥቶም በሕፃኑ ላይ ተኛ፤ “አፉንም በአፉ፥ ዓይኑንም በዓይኑ፥ እጁንም በእጁ ላይ አድርጎ ተጋደመበት፤ የሕፃኑም ገላ ሞቀ”፤ ተመልሶም በቤቱ ውስጥ አንድ ጊዜ ወዲህና ወዲያ ተመላለሰ፤ ደግሞም ወጥቶ ሰባት ጊዜ በሕፃኑ ላይ ተጋደመ፤ ሕፃኑም ዓይኖቹን ከፈተ*።

የዕብራውያን ጸሐፊ ይህንን ጉዳይ በማስታወስ በኤልያስ እና በኤልሳዕ ዘመን የነበሩት ሁለት ሴቶሽ ሙታን ልጆቻቸውን በትንሳኤ ተቀበሉ ይለናል፦
11፥35 *ሴቶች ሙታናቸውን “በትንሣኤ” ተቀበሉ*፤

ልብ በል “ትንሳኤ” የተባለው በብሉይ ኪዳን ሁለት ነብያት የሞቱ ሰዎችን ያስነሱትን የሴቶችን ህፃናት እንደሆነ እሙንና ቅቡል ነው፤ ታዲያ ሁለት ነቢያት ኤልያስ እና ኤልሳዕ የሁለት ሴቶችን ልጆች ስላስነሱ አምላክ ናቸውን? አይ፦ “ሐዋርያቱ እና ነቢያቱ ሙት ያስነሱት በጸሎት ነው” ይሉናል፤ ኢየሱስስ ጸልዮ እኮ ነው ሙት ያስነሳው፤ ኢየሱስ እግዚአብሔርን ለምኖ ሰዎች እግዚአብሔር እንዳላከው እንዲያምኑበት የተሰጠው ስራ እንደሆነ ተናግሯል፦
ዮሐንስ 11፥41-44 ድንጋዩንም አነሡት። *ኢየሱስም ዓይኖቹን ወደ ላይ አንሥቶ። “አባት ሆይ፥ ስለ ሰማኸኝ አመሰግንሃለሁ፤ ሁልጊዜም እንድትሰማኝ” አወቅሁ፤ ነገር ግን “አንተ እንደ ላክኸኝ ያምኑ ዘንድ” በዚህ ዙሪያ ስለ ቆሙት ሕዝብ ተናገርሁ አለ። ይህንም ብሎ በታላቅ ድምፅ። አልዓዛር ሆይ፥ ወደ ውጭ ና ብሎ ጮኸ። የሞተውም እጆቹና እግሮቹ በመግነዝ እንደ ተገነዙ ወጣ፤ ፈቱም በጨርቅ እንደ ተጠመጠመ ነበር። ኢየሱስም። ፍቱትና ይሂድ ተዉት አላቸው*።

ኢየሱስ የሚያደርጋቸው ታምራት ሁሉ በፈጣሪ ስም እንጂ ከራሱ ምንም ማድረግ አይችልም፦
ዮሐንስ 10፥25 ኢየሱስም መለሰላቸው፥ እንዲህ ሲል። ነገርኋችሁ አታምኑምም *”እኔ በአባቴ ስም የማደርገው ሥራ ስለ እኔ ይመሰክራል”*።
ዮሐንስ 5:30 *”እኔ ከራሴ አንዳች ላደርግ አይቻለኝም”*፤

እንዴት አምላክ የሆነ ህላዌ “ከራሴ አንዳች ላደርግ አይቻለኝም” ይላል? እንዴትስ አምላክ የሆነ ህላዌ በሌላ ማንነትና ምንነት ስም ታምር ያደርጋል? ጭራሽኑ የሚያደርጋቸው ሥራዎች ከፈጣሪ በጸጋ ያገኛቸው እንደሆኑ እና ለእርሱ መእክተኛነት ማስረጃ እንደሆኑ አበክሮ እና አዘክሮ ይናገራል፦
ዮሐንስ 17፥4 እኔ ላደርገው *የሰጠኸኝን* ሥራ ፈጽሜ በምድር አከበርሁህ፤
ዮሐንስ 5፥36 አብ ልፈጽመው *የሰጠኝ* ሥራ” ይህ የማደርገው ሥራ፥ አብ እንደ ”ላከኝ” ስለ እኔ ይመሰክራልና።
ዮሐንስ 11፥42 ሁልጊዜም እንድትሰማኝ አወቅሁ፤ ነገር ግን *”አንተ እንደ ላክኸኝ ያምኑ ዘንድ”* በዚህ ዙሪያ ስለ ቆሙት ሕዝብ ተናገርሁ አለ።

የየናዝሬቱ ኢየሱስ ያደረጋቸው ተአምራት፣ ድንቆች እና ምልክቶችም እግዚአብሔር በኢየሱስ በኩል ያደረገው ነው፤ በተጨማሪም ከእግዚአብሔር ለእስራኤል ሰዎች የተላከ ሰው መሆኑን በአጽንዖትና በአንክሮት የሚያሳይ ነው፦
የሐዋርያት ሥራ 2፥22 የእስራኤል ሰዎች ሆይ፥ ይህን ቃል ስሙ፤ ራሳችሁ እንደምታውቁ፥ *የናዝሬቱ ኢየሱስ እግዚአብሔር በመካከላችሁ “በእርሱ”” በኩል ባደረገው “”ተአምራትና በድንቆች በምልክቶችም” ከእግዚአብሔር ዘንድ ለእስራኤል ሰዎች የተላከ ሰው ነበረ፤ ይህ ሰው በራሱ ፈቃድ ሳይሆን በላከውን ፈቃድ ሙት ሲያስነሳ የነበረ ሰው ነው፦
ዮሐንስ 5፥30 *እኔ ከራሴ አንዳች ላደርግ አይቻለኝም”*፤ እንደ ሰማሁ እፈርዳለሁ ፍርዴም ቅን ነው፥ *”የላከኝን ፈቃድ እንጂ ፈቃዴን አልሻምና”*።

አምላካችን እና ጌታችን አላህም ዒሣ ምን አስተምሮ እንደነበር በተናገረበት አንቀጽ ላይ ዒሣ ሙት ማስነሳቱ ለመልእክተኛነቱ ማስረጃ እንደሆነ ነግሮናል፦
3፥49 ወደ እስራኤልም ልጆች መልክተኛ ያደርገዋል፡፡ ይላልም፡- «እኔ ከጌታዬ ዘንድ በተዓምር ወደ እናንተ መጣሁ፡፡ እኔ ለናንተ ከጭቃ እንደ ወፍ ቅርፅ እፈጥራለሁ፡፡ በርሱም እተነፍስበታለሁ፡፡ በአላህም ፈቃድ ወፍ ይኾናል፡፡ በአላህም ፈቃድ ዕውር ኾኖ የተወለደን፣ ለምጸኛንም አድናለሁ፡፡ ሙታንንም *”አስነሳለሁ”*፡፡ የምትበሉትንና በቤታችሁ የምታደልቡትንም ሁሉ እነግራችኋለሁ፡፡ የምታምኑ እንደኾናችሁ ለእናንተ በዚህ ውስጥ በእርግጥ ተዓምር አለበት፡፡» وَرَسُولًا إِلَىٰ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُم بِآيَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ ۖ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُم مِّنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ ۖ وَأُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَأُحْيِي الْمَوْتَىٰ بِإِذْنِ اللَّهِ ۖ وَأُنَبِّئُكُم بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ ۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَةً لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ

ስለዚህ ኢየሱስ በአላህ ፈቃድ ሙት ማስነሳቱ ፈጣሪ ሙት አስነሺ በተባለበት መልክ እና ልክ በፍጹም አይደለም። ከዛ ይልቅ ለእርሱ መልእክተኛነት ማስረጃ መሆኑን እንረዳለን እንጂ ጭራሽ ለአምላክነት ሸርጥ ነው ብሎ እንደ ደሊል መረጃ ማቅረብ እጅግ በጣም ሲበዛ ቂልነት ነው።

✍ከወንድም ወሒድ ዑመር
https://t.me/Wahidcom

ወሰላሙ አለይኩም

ማኅበራዊ ዘይቤ

በአላህ ስም እጅግ በጣም ሩኅሩህ በጣም አዛኛ በሆነው፡፡

17፥53 ለባሮቼም በላቸው፦ ያችን እርሷ *“መልካም የሆነችውን ቃል ይናገሩ”፤ ሰይጣን በመካከላቸው ያበላሻልና*፤ ሰይጣን ለሰው ግልጽ ጠላት ነውና። وَقُل لِّعِبَادِى يَقُولُوا۟ ٱلَّتِى هِىَ أَحْسَنُ ۚ إِنَّ ٱلشَّيْطَٰنَ يَنزَغُ بَيْنَهُمْ ۚ إِنَّ ٱلشَّيْطَٰنَ كَانَ لِلْإِنسَٰنِ عَدُوًّۭا مُّبِينًۭا

ኢሥላም አጠቃላይ የሕይወት ዘይቤ ይዟል፤ ይህም ዘይቤ መንፈሳዊ፣ ማኅበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊ እና ፓለቲካዊ ዘይቤ ነው፤ በማኅበራዊ ዘይቤ ውስጥ ከሰዎች ጋር በሚኖረን ጤናማ ግንኑኝነት እና መስተጋብር ሥነ-ምግባር እና ግብረገብ ትልቁንና ወሳኝ ሚና ይይዛል፤ “አኽላቅ” أخلاق ማለት ሥነ-ምግባር”ethics” ማለት ሲሆን “አደብ” أدب ማለት ደግሞ ግብረገብ”manners” ማለት ነው።
አምላካችን አላህ በወላጆች፣ በቅርብ ዝምድና ባለቤትም፣ በየቲሞችም፣ በምስኪኖችም፣ በቅርብ ጎረቤትም፣ በሩቅ ጎረቤትም፣ በጎን ባልደረባም፣ በመንገደኛም፣ ለሰራተኞች መልካምን እንድንሰራ አዞናል፦
4፥36 *አላህንም አምልኩ፤ በእርሱም ምንንም አታጋሩ፡፡ በወላጆች፣ በቅርብ ዝምድና ባለቤትም፣ በየቲሞችም፣ በምስኪኖችም፣ በቅርብ ጎረቤትም፣ በሩቅ ጎረቤትም፣ በጎን ባልደረባም፣ በመንገደኛም፣ እጆቻችሁም ንብረት ባደረጓቸው መልካምን ሥሩ*፤ አላህ ኩራተኛ ጉረኛ የኾነን ሰው አይወድም፡፡ وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا ۖ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَىٰ وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنبِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا

ኩራት እና ጉራ የሥነ-ምግባ እና የግብረገብ እጦት ነው፤ ከላይ ያለው ግብረገብ ሙሥሊም ካልሆኑም ጋር በሚኖረን መስተጋብር ያጠቃልላል፤ ሙሥሊም ያልሆኑ ሰላማውያን ጋር መልካምን መዋዋልና በፍትሕ ማስተካከል አላህ አልከለከለንም። አላህ ትክክለኞችን ይወዳልና፦
60፥8 *ከእነዚያ በሃይማኖት ካልተጋደሏችሁ ከአገሮቻችሁም ካላወጡዋችሁ ከሓዲዎች መልካም ብትውሉላቸውና ወደ እነርሱ ብታስተካክሉ አላህ አይከለክላችሁም፡፡ አላህ ትክክለኞችን ይወዳልና*፡፡ لَّا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُم مِّن دِيَارِكُمْ أَن تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ

አንድ ሙሥሊም ከሰዎች ጋር በሚኖረው ማኅበራዊ ዘይቤ ምን ምን የሥነ-ምግባር እና የግብረገብ እሴቶችን ከቁርኣን ነጥብ በነጥብ እናያለን፦

ነጥብ አንድ
“መልካም ጠባይ”
ከሥነ-ምግባር እሴት አንዱ መልካም ባህርይ ነው፤ መልካም ባህርይ በመጥፎ ባህርይ ላይ ተጽእኖ ማድረግ ይችላል፤ አውንታዊ ጠባይ ጠበኛን ሰው አዛኝ ዘመድ ያደርጋል፦
23፥96 *በዚያች እርስዋ መልካም በኾነችው ጠባይ መጥፎይቱን ነገር ገፍትር*፡፡ እኛ የሚሉትን ሁሉ “ዐዋቂዎች ነን፡፡ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ ۚ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَصِفُونَ
31፥34 *መልካሚቱ እና ክፉይቱም ጸባይ አይተካከሉም፡፡ በዚያች እርሷ መልካም በኾነችው ጸባይ መጥፎይቱን ገፍትር፡፡ ያን ጊዜ ያ በአንተ እና በእርሱ ጠብ ያለው ሰው መካከል እርሱ ልክ እንደ አዛኝ ዘመድ ይኾናል*፡፡ وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ۚ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ

ይህንን ገር ጠባይ ይዞ በመልካም ማዘዝ ነው፤ የአልረሕማንም ባሮች የተረጋጉ ናቸው፤ ውድቅን ቃል በሰሙ ጊዜ ከእርሱ ይርቃሉ፤ ባለጌዎች በክፉ ባነጋገሩዋቸው ጊዜ “ሰላም” የሚሉት ናቸው፦
7፥199 *ገርን ጠባይ ያዝ”፤ በመልካምም እዘዝ “ባለጌዎችን” ተዋቸው*። خُذِ ٱلْعَفْوَ وَأْمُرْ بِٱلْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ ٱلْجَٰهِلِينَ
25፥63 *የአልረሕማንም ባሮች እነዚያ በምድር ላይ በዝግታ የሚኼዱት”፣ ባለጌዎች በክፉ ባነጋገሩዋቸው ጊዜ፣ “ሰላም” የሚሉት ናቸው*። وَعِبَادُ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى ٱلْأَرْضِ هَوْنًۭا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ ٱلْجَٰهِلُونَ قَالُوا۟ سَلَٰمًۭا
28፥55 *ውድቅንም ቃል በሰሙ ጊዜ ከእርሱ ይርቃሉ*፡፡ «ለእኛ ሥራዎቻችን አሉን፡፡ ለናንተም ሥራዎቻችሁ አሏችሁ፡፡ *ሰላም በእናንተ ላይ ይኹን ባለጌዎችን አንፈልግም» ይላሉ*፡፡وَإِذَا سَمِعُوا۟ ٱللَّغْوَ أَعْرَضُوا۟ عَنْهُ وَقَالُوا۟ لَنَآ أَعْمَٰلُنَا وَلَكُمْ أَعْمَٰلُكُمْ سَلَٰمٌ عَلَيْكُمْ لَا نَبْتَغِى ٱلْجَٰهِلِينَ

ነጥብ ሁለት
“መልካም ቃል”
ከሥነ-ምግባር እሴት አንዱ መልካም ቃልን መናገር ነው፤ ሰይጣን መልካም ቃል በማይናገሩት በመካከላቸው ያበላሻል፤ አላህ መልካምን ቃልን ፍሬ በምትሰጥ መልካም ዛፍ ሲመስላት ክፉ ቃልን ደግሞ ፍሬ በማይሰጥ ክፉ ዛፍ ይመስለዋል፦
17፥53 ለባሮቼም በላቸው፦ ያችን እርሷ *“መልካም የሆነችውን ቃል ይናገሩ”፤ ሰይጣን በመካከላቸው ያበላሻልና*፤ ሰይጣን ለሰው ግልጽ ጠላት ነውና። وَقُل لِّعِبَادِى يَقُولُوا۟ ٱلَّتِى هِىَ أَحْسَنُ ۚ إِنَّ ٱلشَّيْطَٰنَ يَنزَغُ بَيْنَهُمْ ۚ إِنَّ ٱلشَّيْطَٰنَ كَانَ لِلْإِنسَٰنِ عَدُوًّۭا مُّبِينًۭا
14፥24 *አላህ መልካምን ቃል ሥርዋ በምድር ውስጥ የተደላደለች ቅርንጫፍዋም ወደ ሰማይ የረዘመች እንደሆነች መልካም ዛፍ አድርጎ ምሳሌን እንዴት እንደገለጸ አላየኽምን?* أَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاءِ
14፥25 *ፍሬዋን በጌታዋ ፈቃድ በየጊዜው ትሰጣለች፡፡ አላህም ለሰዎች ይገሰጹ ዘንድ ምሳሌዎችን ይገልጻል*፡፡ تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا ۗ وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ
14፥26 *የመጥፎም ቃል ምሳሌ ከምድር በላይ የተጎለሰሰች ለእርሷ ምንም መደላደል የሌላት እንደኾነች መጥፎ ዛፍ ነው*፡፡ وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ اجْتُثَّتْ مِن فَوْقِ الْأَرْضِ مَا لَهَا مِن قَرَارٍ
22፥24 *ከንግግርም ወደ መልካሙ ተመሩ*፡፡ ወደ ምስጉንም መንገድ ተመሩ፡፡ وَهُدُوا إِلَى الطَّيِّبِ مِنَ الْقَوْلِ وَهُدُوا إِلَىٰ صِرَاطِ الْحَمِيدِ

ምእመናን ከውድቅ ንግግር ራቂዎች ናቸው፤ መልካም ንግግር ማስከፋት ከሚከተላት ምጽዋት በላጭ ነው፦
23፥3 *እነዚያም እነርሱ ከውድቅ ንግግር ራቂዎች*፡፡ وَالَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ
2፥263 *መልካም ንግግር እና ምሕረት ማድረግ ማስከፋት ከሚከተላት ምጽዋት በላጭ ነው*፡፡ አላህም ተብቃቂ ታጋሽ ነው፡፡ قَوْلٌ مَّعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِّن صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَا أَذًى ۗ وَاللَّهُ غَنِيٌّ حَلِيمٌ
35፥10 ማሸነፍን የሚፈልግ የኾነ ሰው አሸናፊነት ለአላህ ብቻ ነው፤ ማሸነፍን በመግገዛት ይፈልገው፡፡ *መልካም ንግግር ወደ እርሱ ይወጣል*፤ በጎ ሥራም ከፍ ያደርገዋል፡፡ مَن كَانَ يُرِيدُ الْعِزَّةَ فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِيعًا ۚ إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُه

ነብያችንም”ﷺ” በቅዱስ ንግግራቸው፦ “በአላህ እና በመጨረሻው ቀን የሚያምን መልካም ይናገር አሊያም ዝም ይበል” ብለዋል፤ በተጨማሪም “መልካም ንግግር ሰደቃ ነው” ብለዋል፦
ሱነን ኢብኑ ማጃህ መጽሐፍ 36, ሐዲስ 46
አቢ ሁረይራህ እንደተረከው፦ *”የአላህ መልእክተኛም”ﷺ” አሉ፦ “በአላህ እና በመጨረሻው ቀን የሚያምን መልካም ይናገር አሊያም ዝም ይበል*። عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏ “‏ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَسْكُتْ ‏”
ኢማም ሙሥሊም መጽሐፍ 12, ሐዲስ 72
አቢ ሀረይራህ”ረ.ዐ.” እንደተረከው፦ “የአላህ መልእክተኛም”ﷺ” አሉ፦ ሰደቃህ በእያንዳንዱ የጸሐይ መውጫ ቀን በእያንዳንዱ የሰው መገጣጠሚያ ግዴታ ነው፤ በሁለት ወገን ፍትሕ ማድረግ ሰደቃ ነው፤ በእንስሳ ላይ የሚጋልብን ማማከር ወይም ሊጭን ሲል መርዳት ሰደቃ ነው፤ *”መልካም ንግግር ሰደቃ ነው”*፤ ወደ ሶላት ማንኛውም እርምጃ ማድረግ ሰደቃ ነው፤ ከመንገድ ላይ እኩይ ነገር ማስወገድ ሰደቃ ነው። وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ كُلُّ سُلاَمَى مِنَ النَّاسِ عَلَيْهِ صَدَقَةٌ كُلَّ يَوْمٍ تَطْلُعُ فِيهِ الشَّمْسُ – قَالَ – تَعْدِلُ بَيْنَ الاِثْنَيْنِ صَدَقَةٌ وَتُعِينُ الرَّجُلَ فِي دَابَّتِهِ فَتَحْمِلُهُ عَلَيْهَا أَوْ تَرْفَعُ لَهُ عَلَيْهَا مَتَاعَهُ صَدَقَةٌ – قَالَ – وَالْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ صَدَقَةٌ وَكُلُّ خَطْوَةٍ تَمْشِيهَا إِلَى الصَّلاَةِ صَدَقَةٌ وَتُمِيطُ الأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ صَدَقَةٌ ‏

ነጥብ ሥስት
“ትክክለኛ ንግግር”
ከሥነ-ምግባር እሴት አንዱ ትክክለኛ ንግግር መናገር ነው፤ አንድ አማኝ ትክክለኛውንም ንግግር መናገር እና የሐሰትንም ቃል መራቅ አለበት፦
33:70 እላንተ ያመናችሁ ሆይ አላህን ፍሩ፤ *ትክክለኛውንም ንግግር” ተናገሩ*። يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَقُولُوا۟ قَوْلًۭا سَدِيدًۭا
22፥30 ከጣዖታትም ርክሰት ተጠንቀቁ፡፡ *ሐሰትንም ቃል ራቁ*፡፡ فَٱجْتَنِبُوا۟ ٱلرِّجْسَ مِنَ ٱلْأَوْثَٰنِ وَٱجْتَنِبُوا۟ قَوْلَ ٱلزُّورِ

እውነተኛ ሰው በማስረኛ ይናገራል፤ ከእውነተኞችም ጎን ይቆማል፦
2፥111 *እውነተኞች እንደኾናችሁ ማስረጃችሁን አምጡ* በላቸው፡፡ قُلْ هَاتُوا۟ بُرْهَٰنَكُمْ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ
9፥119 እናንተ ያመናችሁ ሆይ! አላህን ፍሩ፤ *ከእውነተኞቹም ጋር ኹኑ*፡፡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَكُونُوا۟ مَعَ ٱلصَّٰدِقِينَ

እውነተኛ ሰው በዕውቀት ትክክለኛውን ንግግር ይናገራል፤ ያለ ዕውቀት ምንም አይከተልም፦
6፥143 *እውነተኞች እንደሆናችሁ በዕውቀት ንገሩኝ* በላቸው፡፡ نَبِّـُٔونِى بِعِلْمٍ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ
17፥36 *ለአንተም በእርሱ ዕውቀት የሌለህን ነገር አትከተል*፡፡ መስሚያ፣ ማያም፣ ልብም እነዚህ ሁሉ ባለቤታቸው ከእነርሱ ተጠያቂ ነውና፡፡ وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِۦ عِلْمٌ ۚ إِنَّ ٱلسَّمْعَ وَٱلْبَصَرَ وَٱلْفُؤَادَ كُلُّ أُو۟لَٰٓئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْـُٔولًۭا

ያለ ማስረጃ እና ያለ ዕውቀት በግምት እርገጠኛ ሆኖ መናገር እርግማን ያመጣል፤ ውንጀላም ነው። አንድ ነገረኛ ሰው ወሬን ቢያመጣልን በስሕተት ላይ ሆነን ሕዝቦችን እንዳንጎዳ እና በሠራነው ነገር ላይ ተጸጻቾች እንዳንሆን በዕውቀት እና በማስረጃ ማረጋገጥ አለብን፦
51፥10 *በግምት የሚናገሩ ውሸታሞች ተረገሙ*፡፡ قُتِلَ الْخَرَّاصُونَ
49፥6 እላንተ ያመናችሁ ሆይ *ነገረኛ ወሬን ቢያመጣላችሁ” በስሕተት ላይ ሆናችሁ “ሕዝቦችን እንዳትጎዱ” እና በሠራችሁት ነገር ላይ “ተጸጻቾች” እንዳትሆኑ ”አረጋግጡ”*። يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِن جَآءَكُمْ فَاسِقٌۢ بِنَبَإٍۢ فَتَبَيَّنُوٓا۟ أَن تُصِيبُوا۟ قَوْمًۢا بِجَهَٰلَةٍۢ فَتُصْبِحُوا۟ عَلَىٰ مَا فَعَلْتُمْ نَٰدِمِينَ

ነጥብ አራት
“ምክክር”
ከማኅበራዊ እሴት መካከል አንዱ ሹራ ነው፤ “ሹራ” شُورَىٰ ማለት “መመካከር” ሲሆን “ተሻዉር” تَشَاوُر ደግሞ “ምክክር”consultation” ማለት ነው፤ “ሹራ” የአንድ ሱራ ስም ሆኖ ወርዷል፤ ይህም ሱራ “ሱረቱ አሽ-ሹራ” ይባላል፦
42፥38 *ለእነዚያም የጌታቸውን ጥሪ ለተቀበሉት፣ ሶላትንም ላዘወተሩት፣ ”ነገራቸውም በመካከላቸው መመካከር ለኾነው” ከሰጠናቸውም ሲሳይ ለሚለግሱት*፡፡ وَٱلَّذِينَ ٱسْتَجَابُوا۟ لِرَبِّهِمْ وَأَقَامُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَأَمْرُهُمْ شُورَىٰ بَيْنَهُمْ وَمِمَّا رَزَقْنَٰهُمْ يُنفِقُونَ

“ነሲሓ” نَّصِيحَة ማለት “ነሰሑ” نَصَحُ ማለትም “መከረ” ከሚል ሥርወ-ቃል የመጣ ሲሆን “ምክር” “ንጹሕ” “ቅንነት” “ፍጹምነት” “ታዛዥነት” የሚል ፍቺ አለው፤ “ናሲሕ” نَاصِح ማለት “መካሪ” ማለት ነው፤ “ኑስሕ” نُصْح ማለት ደግሞ “ምክር” ማለት ነው፦
ሱነን ነሣኢ መጽሐፍ 39 , ሐዲስ 49
ተሚም አድ-ዳሪይ እንደተረከው *የአላህ መልእክተኛም”ﷺ” አሉ፦ “ዲን ነሲሓ ነው፤ የአላህ መልእክተኛ ሆይ! ነሲሓ ለማን ነው? ብለው አሉ፤ እርሳቸው፦ “ለአላህ፣ ለመጽሐፍቱ፣ ለመልእክተኞቹ፣ ለሙስሊሞች ኢማም እና ለጋራ ህዝቦቻቸው” አሉ*። عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ إِنَّمَا الدِّينُ النَّصِيحَةُ ‏”‏ ‏.‏ قَالُوا لِمَنْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏”‏ لِلَّهِ وَلِكِتَابِهِ وَلِرَسُولِهِ وَلأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ وَعَامَّتِهِمْ ‌‏.‏

ችግሮችን በመመነጋገር መፍታት ሹራ ነው፤ የውይይታችን አጀንዳ የአላህ ውዴታ ለመፈለግ ተብሎ ስለ ምጽዋት፣ በሰዎች መካከል ማስታረቅ ሆነ በበጎ ሥራ ሁሉ ከሆነ አጅር አለው፤ ከዚያ ውጪ ደግ ነገር የለበትም፦
4፥114 *ከውይይታቸው በምጽዋት ወይም በበጎ ሥራ ወይም በሰዎች መካከል በማስታረቅ ከሚያዙ ሰዎች ውይይት በስተቀር በብዙው ውስጥ ደግ ነገር የለበትም፡፡ ይኸንንም የተባለውን የአላህን ውዴታ ለመፈለግ የሚሠራ ሰው ታላቅ ምንዳን እንሰጠዋለን*፡፡ لَّا خَيْرَ فِى كَثِيرٍۢ مِّن نَّجْوَىٰهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَٰحٍۭ بَيْنَ ٱلنَّاسِ ۚ وَمَن يَفْعَلْ ذَٰلِكَ ٱبْتِغَآءَ مَرْضَاتِ ٱللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًۭا
58፥9 እናንተ ያመናችሁ ሆይ! በተንሾካሾካችሁ ጊዜ በኃጢአትና ወሰንን በማለፍ፣ መልክተኛውንም በመቃወም አትንሾካሾኩ፡፡ ግን *”በበጎ ሥራና አላህን በመፍራት ተወያዩ”*፡፡ ያንንም ወደ እርሱ የምትሰበሰቡበትን አላህን ፍሩ፡፡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا تَنَٰجَيْتُمْ فَلَا تَتَنَٰجَوْا۟ بِٱلْإِثْمِ وَٱلْعُدْوَٰنِ وَمَعْصِيَتِ ٱلرَّسُولِ وَتَنَٰجَوْا۟ بِٱلْبِرِّ وَٱلتَّقْوَىٰ ۖ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ٱلَّذِىٓ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ

ነጥብ አምስት
“ትክክለኛ ፍትሕ”
ማኅበራዊ ቀውስ የሚያስከትለው ዋናው ዝንባሌ ነው፤ “አህዋ” أَهْوَآء ማለት “ዝንባሌ”inclination” ማለት ሲሆን ብዙ ጊዜ ሰርጎ-ገብ የሆኑት ዘረኝነት፣ ቡድንተኝነት፣ ጎጠኝነት፣ ጠርዘኝነት፣ ማዳላት መነሻቸው ዝንባሌ ነው፤ አንድ ሙስሊም ነፍሱንም ከዝንባሌዋ የከለከለ ገነት እርሷ በእርግጥ መኖሪያው ናት፦
79፥40-41 በጌታው ፊት መቆምን የፈራ ሰውማ *ነፍሱንም ከዝንባሌዋ የከለከለ ገነት እርሷ በእርግጥ መኖሪያው ናት*፡፡ وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَىٰ فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوَىٰ

ዝንባሌ ከተከተሉት ሊመለክ የሚችል አደገኛ ጣዖት ነው፦
25:43 *ዝንባሌውን አምላኩ አድርጎ የያዘውን ሰው አየህን? አንተ በእርሱ ላይ ጠባቂ ትሆናለህን?* أَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَـٰهَهُ هَوَاهُ أَفَأَنتَ تَكُونُ عَلَيْهِ وَكِيلًا

ዝንባሉን ሳንከተል፣ ደሃ ሃብታም ሳንል እራስ፣ ወላጅ እና ቅርብ ዘመድን ሳንወግን ለአላህ ስልን ሳናዳላ በትክክል መስካሪዎች መሆን አለብን፤ ከንቱ እና ጭፍን ፍቅር አሊያም ከንቱ እና ጭፍን ጥላቻ ለአላህ ቀጥተኞች ወይም በትክክል መስካሪዎች እንዳንሆን ያደርገናል፦
4፥135 እናንተ ያመናችሁ ሆይ! *በትክክል ፍትሕ ቀዋሚዎች በራሳችሁ ወይም በወላጆች እና በቅርብ ዘመዶች ላይ ቢኾንም እንኳ ለአላህ መስካሪዎች ኹኑ፡፡ ሀብታም ወይም ድኻ ቢኾን አላህ በእነርሱ ከእናንተ ይበልጥ ተገቢ ነው፡፡ እንዳታደሉም ዝንባሌን አትከተሉ፡፡ ብታጠምሙም ወይም መመስከርን ብትተው አላህ በምትሠሩት ሁሉ ውስጠ ዐዋቂ ነው*፡፡ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَىٰ أَنفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ ۚ إِن يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيرًا فَاللَّهُ أَوْلَىٰ بِهِمَا ۖ فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوَىٰ أَن تَعْدِلُوا ۚ وَإِن تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا
5፥8 እናንተ ያመናችሁ ሆይ! *ለአላህ ቀጥተኞች በትክክል መስካሪዎች ኹኑ፡፡ ሕዝቦችንም መጥላት ባለማስተካከል ላይ አይገፋፋችሁ፡፡ አስተካክሉ፡፡ እርሱ ማስተካከል ለአላህ ፍራቻ በጣም የቀረበ ነው፡፡ አላህንም ፍሩ፡፡ አላህ በምትሠሩት ሁሉ ውስጠ ዐዋቂ ነው*፡፡ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ ۖ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا ۚ اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ ۖ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

ማስተካከል ለአላህ ፍራቻ በጣም የቀረበ ነው፤ አላህ የሚፈራ ሰው ፍትኸኛ ይሆናል፤ አላህ በምሰራው ሁሉ ይመለከተኛል ብሎ ያስባል። አምላካችን አላህ አላህ በማስተካከል፣ በማሳመርም፣ ለዝምድና ባለቤት በመስጠትም ያዛል፡፡ ከአስከፊም፣ ከሚጠላም ነገር ሁሉ እና ከመበደልም ይከለክላል፦
16፥90 *አላህ በማስተካከል፣ በማሳመርም፣ ለዝምድና ባለቤት በመስጠትም ያዛል፡፡ ከአስከፊም፣ ከሚጠላም ነገር ሁሉ እና ከመበደልም ይከለክላል፡፡ ትገነዘቡ ዘንድ ይገስጻችኋል*፡፡ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَىٰ وَيَنْهَىٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنكَرِ وَالْبَغْيِ ۚ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

✍ከወንድም ወሒድ ዑመር
https://t.me/Wahidcom

ወሰላሙ አለይኩም

አል-ወላእ ወል በራእ

በአላህ ስም እጅግ በጣም ሩኅሩህ እጅግ በጣም አዛኝ በሆነው፡፡

5፥8 *እናንተ ያመናችሁ ሆይ! ለአላህ ቀጥተኞች በትክክል መስካሪዎች ኹኑ፡፡ ሕዝቦችንም መጥላት ባለማስተካከል ላይ አይገፋፋችሁ፡፡ አስተካክሉ፡፡ እርሱ ማስተካከል ለአላህ ፍራቻ በጣም የቀረበ ነው፡፡ አላህንም ፍሩ፡፡ አላህ በምትሠሩት ሁሉ ውስጠ ዐዋቂ ነው*፡፡ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ ۖ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا ۚ اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ ۖ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

“አል-ወላእ ወል በራእ” الْوَلَاء وَالبَراء‎ ማለት እውነትን ለማንገሥ ሐሰትን ለማርከሥ እና የአላህን ሉዓላዊነት ለማስፈን ከወቀሳና ከሙገሳ ነጻ የሆነ ትግል ነው።
“አል-ወላእ ወል በራእ” እራሱን የቻለ”አስል” أصل‎ ማለትም “ቋንቋዊ ፍቺ”etymological meaning” እና “ኢስጢላሕ” اِصْطِلَاح‎ ማለትም “ሸሪዓዊ ትርጉም”Terminological definition” አለው።

ነጥብ አንድ
“ወላእ”
“ወላእ” وَلَاء ማለት ቋንቋዊ ፍቺ “መውደድ” “መቅረብ” “መርዳት” ማለት ሲሆን ሸሪዓዊ ትርጉሙ ደግሞ “አላህን፣ መልእክተኛው፣ እንዲሁም ዲነል ኢሥላምን እና ሙሥሊሞችን መወደድ፣ መቅረብ እና መርዳት ማለት ነው”።

ነጥብ ሁለት
“በራእ”
“በራእ” بَراء‎ ማለት ቋንቋዊ ፍቺ “መጥላት” “መራቅ” “መተው” ማለት ሲሆን ሸሪዓዊ ትርጉሙ ደግሞ “ከአላህ ውጭ የሚመለኩ ጣዖታትን እና የአላህ ጠላቶችን ለአላህ ብሎ መጥላት፣ መራቅ እና መተው ነው”።

አንድ ሙዕሚን ለአላህ ብሎ ቀጥተኛ በፍትሕ መስካሪ መሆን አለበት፤ ጥላቻ ካለማስተካከል ከመጣ ከአላህ ፍራቻ የራቀ ነው፦
5፥8 *እናንተ ያመናችሁ ሆይ! ለአላህ ቀጥተኞች በትክክል መስካሪዎች ኹኑ፡፡ ሕዝቦችንም መጥላት ባለማስተካከል ላይ አይገፋፋችሁ፡፡ አስተካክሉ፡፡ እርሱ ማስተካከል ለአላህ ፍራቻ በጣም የቀረበ ነው፡፡ አላህንም ፍሩ፡፡ አላህ በምትሠሩት ሁሉ ውስጠ ዐዋቂ ነው*፡፡ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ ۖ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا ۚ اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ ۖ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

“ቂሥጥ” قِسْط ማለት “ፍትሕ” ማለት ነው፤ ለአላህ ተብሎ ቀጥተኛ ለመሆን ፍትሕ ወሳኝ ነጥብ ነው፤ ይህ በነሲብ ከመመስከር ይታደገናል፤ “ተዕዲሉ” تَعْدِلُوا ተብሎ የተቀመጠው የግስ መደብ የስም መደቡ “ዐድል” عَدْل ሲሆን አሁን “ፍትሕ” ማለት ነው፤ ፍትሕ ለአላህ ፍራቻ ተብሎ እና አላህ በምንሠራው ሁሉ ውስጠ ዐዋቂ ነው ተብሎ የሚደረግ ነው። አላህ በፍትሕ ያዛል፤ ከአስከፊ፤ ከሚጠላ ነገር ሁሉ እና ከመበደልም ይከለክላል፦
16፥90 *አላህ በማስተካከል፣ በማሳመርም፣ ለዝምድና ባለቤት በመስጠትም ያዛል፡፡ ከአስከፊም፣ ከሚጠላም ነገር ሁሉ እና ከመበደልም ይከለክላል፡፡ ትገነዘቡ ዘንድ ይገስጻችኋል*፡፡ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَىٰ وَيَنْهَىٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنكَرِ وَالْبَغْيِ ۚ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

እዚህ አንቀጽ ላይ “ማስተካከል” ለሚለው ቃል የገባው “ዐድል” عَدْل መሆኑን አንባቢ ልብ ይለዋል፤ በፍትሕ የሚጠላ ነገር ሁሉ ለአላህ ብሎ ጠልቶ መከልከል ከመበደል ይታደጋል፤ ፍትሕ ከራስ፣ ከወላጅ እና ከቅርብ ዘመድ በላይ ለአላህ ተብሎ የሚደረግ፣ ከዝንባሌ የጸዳ፣ ሀብታም ወይም ድኻ ሳይል አላህ ውስጠ ዐዋቂ ነው ብሎ በትክክል መቆም ነው፦
4፥135 እናንተ ያመናችሁ ሆይ! *በትክክል ፍትሕ ቀዋሚዎች በራሳችሁ ወይም በወላጆች እና በቅርብ ዘመዶች ላይ ቢኾንም እንኳ ለአላህ መስካሪዎች ኹኑ፡፡ ሀብታም ወይም ድኻ ቢኾን አላህ በእነርሱ ከእናንተ ይበልጥ ተገቢ ነው፡፡ እንዳታደሉም ዝንባሌን አትከተሉ፡፡ ብታጠምሙም ወይም መመስከርን ብትተው አላህ በምትሠሩት ሁሉ ውስጠ ዐዋቂ ነው*፡፡ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَىٰ أَنفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ ۚ إِن يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيرًا فَاللَّهُ أَوْلَىٰ بِهِمَا ۖ فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوَىٰ أَن تَعْدِلُوا ۚ وَإِن تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

እዚህ አንቀጽ ላይ “ተዕዲሉ” تَعْدِلُوا የሚለው ቃል አሁንም ይሰመርበት፤ ይህ ለአላህ ተብሎ የሚደረግ ፍትሕ ለአማንያን ብቻ ሳይሆን ለከሃድያንም ጭምር ነው፦
60፥8 *ከእነዚያ በሃይማኖት ካልተጋደሏችሁ፣ ከአገሮቻችሁም ካላወጡዋችሁ ከሓዲዎች መልካም ብትውሉላቸው እና ወደ እነርሱ ብታስተካክሉ አላህ አይከለክላችሁም፡፡ አላህ ትክክለኞችን ይወዳልና*፡፡ لَّا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُم مِّن دِيَارِكُمْ أَن تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ

ዲናችንን አክብረው ካልተጋደሉንና ካላሳደዱን ከሃድያን ጋር በዝምድና፣ በባልደረባ፣ በጉርብትና መልካም መዋዋል እና ማስተካከል ይቻላል፤ “ብታስተካክሉ” ለሚለው ቃል አሁንም የገባው “ቱቅሢጡ” َتُقْسِطُوا ሲሆን የስም መደቡ “ቂሥጥ” قِسْط ማለትም “ፍትሕ” ነው፤ ለአላህ ብለን ስናስተካክል “ሙቅሢጢን” مُقْسِطِين ማለትም “ፍትኸኞችን” “ትክክለኞች” “አስተካካዮች” እንባላለን፤ አላህ ሙቅሢጢንን ይወዳልና፤ አላህ የወደደውን እንወዳለን፦
49፥9 *በነገሩ ሁሉ አስተካክሉም፡፡ አላህ አስተካካዮችን ይወዳልና*፡፡ وَأَقْسِطُوا ۖ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ

አላህ እንዳንዋዋል እና እንዳናስተካክል የከለከለን ዲናችንን አዋርደው ከተጋደሉንና ካላሳደዱን ከሃድያን ጋር ነው፦
60፥9 *አላህ የሚከለክላችሁ ከእነዚያ በሃይማኖት ከተጋደሉዋችሁ፣ ከቤቶቻችሁም ካወጡዋችሁ፣ እናንተም በማውጣት ላይ ከረዱት ከሓዲዎች እንዳትወዳጁዋቸው ብቻ ነው፡፡ ወዳጅ የሚያደርጓቸውም ሰዎች እነዚያ እነርሱ በዳዮቹ ናቸው*፡፡ إِنَّمَا يَنْهَىٰكُمُ ٱللَّهُ عَنِ ٱلَّذِينَ قَٰتَلُوكُمْ فِى ٱلدِّينِ وَأَخْرَجُوكُم مِّن دِيَٰرِكُمْ وَظَٰهَرُوا۟ عَلَىٰٓ إِخْرَاجِكُمْ أَن تَوَلَّوْهُمْ ۚ وَمَن يَتَوَلَّهُمْ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ

አላህ ወሰን አላፊዎችን፣ በዳዮችን፣ አበላሺዎችን ወዘተ አይወድም፦
5፥87 እናንተ ያመናችሁ ሆይ! አላህ ለናንተ የፈቀደላችሁን ጣፋጮች እርም አታድርጉ፡፡ *ወሰንንም አትለፉ፡፡ አላህ ወሰን አላፊዎችን አይወድምና*፡፡ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا ۚ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ
3፥57 *አላህም በዳዮችን አይወድም*፡፡ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ
5፥64 *አላህም አበላሺዎችን አይወድም*፡፡ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

አላህ የጠላውን እኛም እንጠላለን፤ ይህ ነው አል-ወላእ ወል በራእ፤ አል-ወላእ ወል በራእ በጭፍን መውደድና መጥላት ሳይሆን ለአላህ ተብሎ የሚጠላ ነገር ሁሉ መጥላት፥ ለአላህ ተብሎ የሚወደድ ነገር ሁሉ መውደድ፣ በበጎ ነገር እና አላህን በመፍራትም መረዳዳት ነው፦
5፥2 *በበጎ ነገር እና አላህን በመፍራትም ተረዳዱ፡፡ ግን በኃጢአት እና ወሰንን በማለፍ አትረዳዱ፡፡ አላህንም ፍሩ፡፡ አላህ ቅጣተ ብርቱ ነውና*፡፡ وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَىٰ ۖ وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۖ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ
ኢማም ሙሥሊም መጽሐፍ 45, ሐዲስ 46
አቢ ሁረይራህ”ረ.ዐ” እንዳስተላለፈው፦ “የአላህ መልእክተኛም”ﷺ” እንዲህ አሉ፦ *”የትንሳኤ ቀን አላህ እንዲህ ይላል፦ “በእኔ ምክንያት እርስ በእርሳቸው የተዋደዱ የት አሉ? ዛሬ በጥላዬ እጠልላቸዋለው፤ በዚህን ጊዜ ምንም ጥላ የለም፤ ከእኔ ጥላ በቀር”*። عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَيْنَ الْمُتَحَابُّونَ بِجَلاَلِي الْيَوْمَ أُظِلُّهُمْ فِي ظِلِّي يَوْمَ لاَ ظِلَّ إِلاَّ ظِلِّي

ለዘሩ፣ ለብሔሩ፣ ለፓለቲካው፣ ለዝንባሌው፣ ለስሜቱ ብሎ መውደድ እና መጥላት ኪሳራ አለው፥ በዱንያም በአኺራም ይጎዳል፤ ነገር ግን ለአላህ ብሎ መውደድ እና መጥላት ትርፍ አለው፥ በዱንያም በአኺራም ይጠቅማል፦
አቢ ዳውድ መጽሐፍ 42, ሐዲስ 86
አቢ ኡማማህ እንደተረከው፦ “የአላህ መልእክተኛም”ﷺ” እንዲህ አሉ፦ *”ማንኛውም ሰው ለአላህ ብሎ የወደደ እና የጠላ፣ ለአላህ ብሎ የሰጠ እና የነፈገ የተሟላ ኢማን አለው”*። عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏ “‏ مَنْ أَحَبَّ لِلَّهِ وَأَبْغَضَ لِلَّهِ وَأَعْطَى لِلَّهِ وَمَنَعَ لِلَّهِ فَقَدِ اسْتَكْمَلَ الإِيمَان

አል-ወላእ ወል በራእ በወሰን በማለፍ አይረዳዳም፤ በግድ እመኑ ብሎም አያስገድድም፤ ምክንያቱም በሃይማኖት ማስገደድ የለም፤ የፈለገ ያምናል፤ ያልፈለገ ይክዳል፦
2፥256 በሃይማኖት ማስገደድ የለም፡፡ *ቅኑ መንገድ ከጠማማው በእርግጥ ተገለጠ*፡፡ لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ ۖ قَد تَّبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ ۚ
18፥29 *«እውነቱም ከጌታችሁ ነው፡፡ የሻም ሰው ይመን፤ የሻም ሰው ይካድ»* በላቸው፡፡ وَقُلِ الْحَقُّ مِن رَّبِّكُمْ ۖ فَمَن شَاءَ فَلْيُؤْمِن وَمَن شَاءَ فَلْيَكْفُر

አል-ወላእ ወል በራእ ከተውሒድ ቀጥሎ ያለ መርሕ ሲሆን ሰዎችን እንዲያምኑ አያስገድድም፦
10፥99 ጌታህም በሻ ኖሮ በምድር ያሉት ሰዎች ሁሉም የተሰበሰቡ ሆነው ባመኑ ነበር፡፡ *ታዲያ አንተ ሰዎችን አማኞች እንዲኾኑ ታስገድዳለህን?* وَلَوْ شَآءَ رَبُّكَ لَـَٔامَنَ مَن فِى ٱلْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا ۚ أَفَأَنتَ تُكْرِهُ ٱلنَّاسَ حَتَّىٰ يَكُونُوا۟ مُؤْمِنِينَ
11፥28 «ሕዝቦቼ ሆይ! ንገሩኝ ከጌታዬ በግልጽ ማስረጃ ላይ ብሆን ከእርሱም ዘንድ የሆነን ችሮታ ነብይነት ቢሰጠኝ እና በእናንተ ላይ ብትደበቅባችሁ *እናንተ ለርሷ ጠይዎች ስትሆኑ እርሷን በመቀበል እናስገድዳችኋለን?*» አላቸው፡፡ قَالَ يَٰقَوْمِ أَرَءَيْتُمْ إِن كُنتُ عَلَىٰ بَيِّنَةٍۢ مِّن رَّبِّى وَءَاتَىٰنِى رَحْمَةًۭ مِّنْ عِندِهِۦ فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنتُمْ لَهَا كَٰرِهُونَ

አል-ወላእ ወል በራእ ሕገ-መንግሥቱ ቁርኣን ነው፤ በካሃድያን መካከል የምንዳኘው በተወረደው ቁርኣን ነው፦
5፥48 ወደ አንተም መጽሐፉን ከበፊቱ ያለውን መጽሐፍ አረጋጋጭና በእርሱ ላይ ተጠባባቂ ሲኾን በእውነት አወረድን፡፡ *በመካከላቸውም አላህ ባወረደው ሕግ ፍረድ፡፡ እውነቱም ከመጣልህ በኋላ ዝንባሌዎቻቸውን አትከተል*፡፡ وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ ۖ فَاحْكُم بَيْنَهُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ ۖ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ عَمَّا جَاءَكَ مِنَ الْحَقِّ

“በመካከላቸውም” የሚለው ይሰመርበት፤ የከሃድያን ዝንባሌዎቻቸው ለምሳሌ ወንድ ለወንድ ሴት ለሴት ማጋባት፣ ውርጃ ማስወረድ መፍቀድ፣ ኸምር መጠጣት መፍቀድ፣ የእሪያ ስጋ መብላት መፍቀድ፣ ወለድ መፍቀድ ወዘተ ሊሆን ይችላል። ይህ በቁርኣን ስለማይፈቀድ ፍላጎቶቻቸውን መከተል የለብንም፤ በሰዎች ዝንባሌ በተመሰረተ ሕገ-መንግሥት መፍረድ እንዳያሳስቱን መጠንቀቅ አለብን፤ አል-ወላእ ወል በራእ ጋር በድምፅ ብልጫ ሳይሆን አላህ ባወረደው ሕግ ነው የሚፈረደው፤ የብዙሃን ድምፅ አመጽ ነው፤ ከሰዎቹም ብዙዎቹ አመጸኞች ናቸው፦
5፥49 *በመካከላቸውም አላህ ባወረደው ሕግ ፍረድ፡፡ ፍላጎቶቻቸውንም አትከተል፡፡ አላህም ወደ አንተ ካወረደው ከከፊሉ እንዳያሳስቱህ ተጠንቀቃቸው ማለትን አወረድን፡፡ ቢዞሩም አላህ የሚሻው በከፊሉ ኃጢአታቸው ሊቀጣቸው መኾኑን ዕወቅ፡፡ ከሰዎቹም ብዙዎቹ አመጸኞች ናቸው*፡፡ وَأَنِ احْكُم بَيْنَهُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ وَاحْذَرْهُمْ أَن يَفْتِنُوكَ عَن بَعْضِ مَا أَنزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ ۖ فَإِن تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَن يُصِيبَهُم بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ ۗ وَإِنَّ كَثِيرًا مِّنَ النَّاسِ لَفَاسِقُون

አል-ወላእ ወል በራእ በቁርኣን ጅሃድ ማድረግን ይይዛል፤ እውነተኛ ምእምናን በገንዘቦቻቸው እና በነፍሶቻቸውም በአላህ መንገድ የታገሉት ብቻ ናቸው፦
49፥15 *ምእምናን እነዚያ በአላህ እና በመልእከተኛው ያመኑት ከዚያም ያልተጠራጠሩት “በገንዘቦቻቸው እና በነፍሶቻቸውም በአላህ መንገድ የታገሉት ብቻ ናቸው”፡፡ እነዚያ እነርሱ እውነተኞቹ ናቸው*፡፡ إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ۚ أُولَـٰئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ
25፥52 *ከሓዲዎችንም አትታዘዛቸው፡፡ በእርሱም በቁርኣን ታላቅን ትግል ታገላቸው*፡፡ فَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَجَاهِدْهُم بِهِ جِهَادًا كَبِيرًا

“የታገሉ” ለሚለው የግስ መደብ የገባው ቃል “ጃሀዱ” َجَاهَدُوا ሲሆን “ታገላቸው” ለሚለው ደግሞ “ጃሂድሁም” جَاهِدْهُم ነው።
አል-ወላእ ወል በራእ በባይብልም አለ፤ እግዚአብሔር የሚጠላቸው ስድስት ነገሮች ናቸው፥ ሰባትንም ነፍሱ አጥብቃ ትጸየፈዋለች፤ አምስቱ ባሕርያት ሲሆኑ ስድስት እና ሰባት ግን በሐሰት የሚናገር ሐሰተኛ ምስክር የሆነ ሰው እና በወንድማማች መካከልም ጠብን የሚዘራ ሰው ነው፦
ምሳሌ 6፥16-19 *እግዚአብሔር የሚጠላቸው ስድስት ነገሮች ናቸው፥ ሰባትንም ነፍሱ አጥብቃ ትጸየፈዋለች*፤ እነርሱም፦
ትዕቢተኛ ዓይን፥
ሐሰተኛ ምላስ፥
ንጹሕን ደም የምታፈስስ እጅ፥
ክፉ አሳብን የሚያበቅል ልብ፥
ወደ ክፉ የምትሮጥ እግር፥
በሐሰት የሚናገር ሐሰተኛ ምስክር፥ በወንድማማች መካከልም ጠብን የሚዘራ።

እግዚአብሔር ይጠላል፥ የማይወዳቸው ሰዎች አሉ፦
ሆሴእ 9፥15 ክፋታቸው ሁሉ በጌልገላ አለ፤ በዚያ *”ጠልቻቸዋለሁ”፤ ስለ ሠሩት ክፋት ከቤቴ አሳድዳቸዋለሁ፤ ከእንግዲህ ወዲያ “አልወድዳቸውም”*፤
ሚልክያስ 1፥2 *ያዕቆብንም “ወደድሁ”፥ ዔሳውንም “ጠላሁ”*።
ሮሜ 9፥13 ያዕቆብን *”ወደድሁ” ኤሳውን ግን “ጠላሁ”* ተብሎ እንደ ተጻፈ ነው።
ዘዳግም 18፥11-12 አስማተኛም፥ መተተኛም፥ በድግምት የሚጠነቍልም፥ መናፍስትንም የሚጠራ፥ ጠንቋይም፥ ሙታን ሳቢም በአንተ ዘንድ አይገኝ። *”ይህንም የሚያደርግ ሁሉ በእግዚአብሔር ፊት የተጠላ”* ነው ስለዚህም ርኵሰት አምላክህ እግዚአብሔር ከፊትህ ያሳድዳቸዋል።
መዝሙር 11፥5 እግዚአብሔር ጻድቅንና ኅጥእን ይመረምራል *”ዓመፃን የወደዳት ግን ነፍሱን ጠልቶአል”*።

“ጠላቶቻችሁን ውደዱ” ማለት በግል ደረጃ የሚጠሏችሁን ውደዱ ማለት እንጂ እግዚአብሔር የሚጠላውን ውደዱ ማለት አይደለም። ለምሳሌ ዲያብሎስ እና ሰይጣናትን ትወዳላችሁን? አትወዷቸውም። “ዓለም” የሚለው እኮ እራሱ ኢየሱስን እና ተከታዮችን የጠላው ማህበረሰብን ነው፦
ዮሐንስ 15፥18 *ዓለም ቢጠላችሁ ከእናንተ በፊት እኔን እንደ ጠላኝ* እወቁ።
1 ዮሐንስ 3፥13 ወንድሞች ሆይ፥ *ዓለም ቢጠላችሁ* አትደነቁ።
1 ዮሐንስ 4፥4 *በዓለም ካለው ይልቅ በእናንተ ያለው ታላቅ ነውና*።

እግዚአብሔር የሚጠላውን መውደድ ለእግዚአብሔር ጥል ነው፤ የእግዚአብሔር ጠላት መሆን ነው። ዓለምን እና በዓለም ላይ ያሉትን ዲያብሎስን እና ሰይጣናትን አትውደዱ ተብሏል፦
ያዕቆብ 4፥4 አመንዝሮች ሆይ፥ *ዓለምን መውደድ ለእግዚአብሔር ጥል እንዲሆን አታውቁምን? እንግዲህ የዓለም ወዳጅ ሊሆን የሚፈቅድ ሁሉ የእግዚአብሔር ጠላት ሆኖአል*።
1ኛ የዮሐንስ 2፥15-16 ዓለምን ወይም *በዓለም ያሉትን አትውደዱ*፤

አል-ወላእ ወል በራእን ከመተቸት ይልቅ ቅድሚያ ባይብላችሁን አንብቡት! ትራስ አታድርጉት።

✍ከወንድም ወሒድ ዑመር
https://t.me/Wahidcom

ወሰላሙ አለይኩም